شده بود : یکی طریقه زروانیان که معتقد بودند اورمزد و اهریمن هر دو از موجود قدیمتر و بالاتری به وجود آمده اند که " زروان اکرنو " یعنی زمان‌ بیکران نام داشته است ، و دیگر طریقه کیومرثیان که معتقد بودند اهریمن‌ وجود مستقلی نبوده بلکه زمانی که اورمزد در کار خود شک کرده اهریمن از شک او پدید آمده است . زروانیان و کیومرثیان هر دو با زرتشتیان مزدیسنی‌ اختلاف شدید داشتند و بیشتر این اختلاف جنبه دشمنی به خود می‌گرفته است و بیگانگان از آن بهره مند می‌شده‌اند . . . پنج فرقه دیگر نیز در ایران بوده اند که نه تنها با زرتشتیان و زروانیان و کیومرثیان اختلاف داشته‌اند بلکه با خود نیز ناسازگار بوده‌اند : نخست یهود ایران بودند که در زمان هخامنشیان در نتیجه تصرف بابل به‌ دست کورش از اسارت رهایی یافته و گروهی از ایشان به ایران آمده و بیشتر در مغرب ایران یعنی خوزستان و اکباتان ساکن شده و در دوره‌ ساسانیان بر شماره آنها افزوده شده بود و در داخله ایران پیش رفته و حتی‌ در ناحیه اصفهان جمعیت کثیری از ایشان جمع شده بود . دوم نصارای ایران بودند که در دوره اشکانی از همان آغاز دوره عیسویت‌ عده ای از سکنه نواحی غربی ایران به دین ترسایان گرویده و کلیساهای‌ مخصوصا معتبر در نواحی شرقی و غربی فرات دایر کرده و طریقه خاصی را که‌ بطریقه نسطوری معروف است پسندیده و بدان ایمان آورده بودند و کم کم در داخله ایران پیش رفته تا دورترین نواحی شمال شرقی ایران در ماوراء النهر رفته و از آنجا به چین هم رفته و طریقه نسطوری را با خود به