به علاوه انواعی تاریخ نویسی در اسلام وجود داشته است از سیره و تاریخ‌ شخص معین گرفته ( مانند سیره‌های نبوی ، و تواریخ مخصوص برخی پادشاهان ) تا تواریخ شهرها ( مانند تاریخ قم ) و تاریخ کشورها ( مانند تاریخ مصر و تاریخ دمشق ) و تاریخ علوم یعنی تاریخ اهل یک فن ( مانند طبقات الحکماء و طبقات الاطباء و طبقات الحفاظ ) و تواریخ عمومی ( مانند تاریخ یعقوبی‌ و تاریخ طبری ) علاوه بر همه اینها برخی جغرافی نویس بوده‌اند مانند المقدسی صاحب احسن التقاسیم و اصطخری فارسی صاحب صورالاقالیم و مسالک‌ الممالک . به عقیده جرجی زیدان ، به پیروی از سیوطی ، اولین مورخان دوره اسلام دو نفر بوده‌اند همزمان یکدیگر : یکی محمدابن اسحاق مطلبی که از موالی عین التمر است و شیعی است و دیگر عروه بن الزبیر که نسبت به زبیربن العوام صحابی معروف میبرد . ولی‌ علامه سید حسن صدر ثابت کرده‌اند که اولین تاریخ را در دوره اسلام عبیدالله‌ بن ابی‌رافع کاتب امیرالمؤمنین علیه‌السلام نوشته است که نسبت به قبط میبرد و مصری است . کتابی که او تألیف کرده است درباره نام افرادی از صحابه است که علی علیه‌السلام را در دوره خلافت همراهی کرده‌اند . اگر محمدبن اسحاق مطلبی ( که نویسنده سیره نبوی است و سیره ابن هشام‌ همان سیره ابن اسحاق است به روایت ابن هشام ) ایرانی باشد ، آنچنانکه‌ از کلمه " مولی " برمی‌آید ، باید بگوئیم بعد از ابن ابی رافع قبطی مصری‌ ، دو نفری که پیشقدم در تاریخ بوده‌اند یکی ایرانی و دیگر عرب قرشی بوده‌ است . با این تفاوت که عین کتاب محمد ابن اسحاق در دست است ولی‌ کتاب آن دو نفر دیگر ظاهرا در دست نیست . ابن الندیم در الفهرست نام گروهی از مورخین قرون اولیه اسلامی را ذکر می‌کند که باصطلاح " مولی " بوده‌اند . موالی ظاهرا غیر عرب بوده‌اند ، من اکنون بطور قطع نمیدانم که این کلمه‌ تنها بر ایرانیان اطلاق میشد و یا بسایر ملل غیر عرب و یا عرب که نوعی‌