خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٠

قبلا نقل کردیم که وی نزد یحیی مروزی نیز تحصیل کرده است . ابن ابی‌ اصیبعه در ضمن شرح حال فارابی می‌گوید ( ابوبشر متی ایساغوجی را نزدیک‌ نصرانی ( ظاهرا همان بنیامین که الفهرست نام برده است ) و قاطیغوریاس‌ ( مقولات ) را نزد ( روبیل ) و قیاس را نزد ابو یحیی مروزی آموخت . ) ابوبشر هم مترجم بود و هم فیلسوف ولی در حقیقت منطقی بوده نه فیلسوف‌ به اصطلاح عصر ما ، کتب منطقی او و شروح او بر کتب منطقی ارسطو مدار تدریس و تعلیم و تعلم محصلین بوده است [١] ابوبشر متی مطابق آنچه ابن القفطی نوشته است در سالهای میان ٣٢٠ و ٣٣٠ زنده بوده است . ابن ابی اصیبعه می‌نویسد که در سال ٣٢٨ درگذشته است .
اینکه در نامه دانشوران می‌نویسد وفات ابوبشر در سال ٣٠٨ بوده است علی‌ الظاهر غلط نسخه است .
٥ - ابونصر محمدبن محمدبن محمدبن طرخان فارابی . بی‌نیاز از معرفی است‌ ، به حق او را ( معلم ثانی ) و ( فیلسوف المسلمین من غیر مدافع ) لقب‌ داده‌اند [٢] اهل ترکستان است ، معلوم نیست که ایرانی نژاد است یا ترک نژاد ، هم زبان ترکی می‌د انسته و هم زبان فارسی ، ولی تا آخر در جامه وزی ترکان می‌زیسته است . مردی بوده فوق‌العاده قانع و آزاد منش ، غالبا کنار نهرها و جویبارها و یا گلزارها و باغستانها سکنی می‌گزید . و شاگردان همانجا از محضرش استفاده می‌کردند . نواقص کار کندی را در منطق‌ تکمیل کرد .
گویند فن تحلیل و انحاء تعلیمیه منطق را که تا آنوقت در اختیار کسی‌ نبود و یا ترجمه نشده بود ، فارابی به ابتکار خود افزود و همچنین صناعات‌ خمس و موارد