خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٨
که علامه دوانی زمان میرسید شریف را درک نکرده ، بلکه شاگرد شاگردان او
بوده است .
علامه دوانی از کسانی است که در حیات و ممات خود جنجال علمی
برانگیخته است . در زمان حیاتش با سید صدرالدین دشتکی مشاجرات زبانی و
قلمی فراوان داشته که معروف است . بعد از خودش کتابهایش مورد توجه و
رد و دفاع و نقض و ابرام بوده است . صدرالمتألهین در جلد سوم اسفار (
چاپ سنگی صفحات ١٦ ١٤ ) در حدود سه صفحه نظریهای از علامه دوانی نقل و
رد میکند و در آخر میگوید ( بحث را از آن نظر طولانی کردیم که اکنون اکثر
اهل نظر را گمان بر آن است که نظریه این علامه نحریر آخرین سخن درباب
توحید است ، ما ناچار بودیم خللهای سخن او را آشکار سازیم ) .
از این جملهها میتوان نفوذ فوقالعاده دوانی را در متأخرانش دریافت .
در زمان علامه دوانی در اثر صیت شهرت وی ، شیراز مرکز ثقل علوم فلسفی
بوده ، از خراسان و آذربایجان و کرمان و حتی از بغداد و روم و ترکستان ،
دانشجویان به شیراز رهسپار میشدهاند [١] علامه دوانی در سال ٨٣٠ متولد
شده و در سال ٩٠٣ یا ٩٠٨ درگذشته است .
٣ - علی بن محمد سمرقندی قوشجی ، معروف به ملاعلی قوشجی صاحب شرح
معروف بر تجرید خواجه نصیرالدین طوسی .
قوشجی هم متکلم بوده و هم ریاضیدان ، زیج الغ بیک را که قاضی زاده
رومی ( استادش ) و غیاثالدین جمشید کاشانی نابغه ریاضیدان ، شروع کرده
بودند و موفق به انجام آن نشده بودند ، قوشجی به امرالغ بیک بن شاهرخ بن
امیر تیمور که خود ریاضیدانی ماهر و استاد قوشجی بود به پایان رسانید .
به تبریز و عثمانی سفر کرده و در عثمانی اقامت کرده و در همانجا در سال
٨٧٩ درگذشته است [٢]
[١] رجوع شود به کتاب شرح زندگانی جلال الدین دوانی تألیف آقای علی دوانی . [٢] ریحانةالادبج ٤ صفحه ٤٩٥ - . ٤٩٦