آقای دکتر عبدالحسین زرین کوب ، در کتاب کارنامه اسلام [١] در بحث‌ از علل تمدن عظیم و با شکوه اسلامی ، می‌گوید : . . . آنچه این مایه ترقیات علمی و پیشرفتهای مادی را برای مسلمین‌ میسر ساخت در حقیقت همان اسلام بود که با تشویق مسلمین به علم و ترویج‌ نشاط حیاتی ، روح معاضدت و تسامح را جانشین تعصبات دنیای باستانی کرد ، و در مقابل رهبانیت کلیسا که ترک و انزوا را توصیه می‌کرد ، با توصیه‌ مسلمین به " راه وسط " توسعه و تکامل صنعت و علم انسانی را تسهیل کرد . در دنیایی که اسلام به آن وارد شد ، این روح تساهل و اعتدال در حال زوال‌ بود . از دو نیروی بزرگ آن روز دنیا ( بیزانس و ایران ) بیزانس در اثر تعصبات مسیحی که روز بروز در آن بیشتر غرق می‌شد هر روز علاقه خود را بیش‌ از پیش با علم و فلسفه قطع می‌کرد ، تعطیل فعالیت فلاسفه به وسیله ژوستی‌ نیان اعلام قطع ارتباط قریب الوقوع بود بین دنیای روم با تمدن و علم . در ایران هم اظهار علاقه خسرو انوشیروان به معرفت و فکر ، یک دولت مستعجل‌ بود ، و باز تعصباتی که بر زویه طبیب در مقدمه کلیله و دمنه

[١] صفحه . ١٣