و ثانیا خود ابوریحان در مقدمه کتاب " صیدله " یا " صیدنه " که‌ هنوز چاپ نشده درباره زبانها و استعداد آنها برای بیان مفاهیم علمی بحث‌ میکند و زبان عربی را بر فارسی و خوارزمی ترجیح میدهد ، و مخصوصا درباره‌ زبان خوارزمی میگوید : این زبان به هیچوجه قادر برای بیان مفاهیم علمی‌ نیست ، اگر انسان بخواهد مطلبی علمی با این زبان بیان کند ، مثل اینست‌ که شتری بر ناودان آشکار شود [١] .
بنابراین اگر واقعا یک سلسله کتب علمی قابل توجه به زبان خوارزمی‌ وجود داشت ، امکان نداشت که ابوریحان تا این اندازه این زبان را غیر وافی معرفی کند . کتابهائی که ابوریحان اشاره کرده یکعده کتب تاریخی بود و بس . رفتار قتیبه بن مسلم با مردم خوارزم که در دوره ولید بن‌ عبدالملک صورت گرفته نه در دوره خلفای راشدین ، اگر داستان اصل داشته‌ باشد و خالی از مبالغه باشد [٢] رفتاری ضد انسانی و ضد اسلامی بوده و با رفتار سایر فاتحان اسلامی که ایران و روم را فتح کردند و غالبا صحابه رسول‌ خدا و تحت تاثیر تعلیمات آن حضرت بودند تباین دارد علیهذا کار او را که در بدترین دوره‌های خلافت اسلامی ( دوره امویان ) صورت گرفته نمیتوان‌ مقیاس رفتار مسلمین در صدر اسلام که ایران را فتح کردند قرار داد .
به هر حال آنجا که احتمال میرود که در ایران تاسیسات علمی و کتابخانه‌ وجود داشته است ، تیسفون یا همدان ، یا نهاوند ، یا اصفهان ، یا استخر ، یا ری ، یا نیشابور ، یا آذربایجان است ، نه خوارزم . زبانی که احتمال‌ میرود به آنزبان

[١] رجوع به کتاب " بررسیهائی درباره ابوریحان بیرونی " نشریه‌ دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، مقاله آقای مجتبی مینوی . [٢] آقای دکتر زرین کوب در " کارنامه اسلام " ( ٣٦ ) اصل قصه را مشکوک دانسته‌اند .