امروز در قالبهای ملی و مصالح و منافع ملیتهایی معین عنوان می‌شود . ناسیونالیسم یا ملیتخواهی رایجترین و پر خریدارترین مکتب روز گردیده‌ حتی ایدئولوژیهای اجتماعی و سیاسی که در اصل مغایر با رنگ ملی بوده‌اند ، اگر حرکت و جنبشی را پایه گذاری کرده اند ، باز به نهضت خود رنگ ملی و ناسیونالیستی می‌دهند . برای ما ایرانیها نیز ، از طرف دیگر ، مسئله ملیت یک موضوع روز است‌ . ما گرچه ملیت و وطنمان در معرض هجوم و تجاوزی قرار نگرفته است ، معذلک ، اختلاف و تناقضی در تلقی افراد نسبت به ملیت ایرانی وجود دارد . در حال حاضر ، دو عنصر نژادی و اسلافی مربوط به ما قبل چهارده قرن اخیر و دیگری عنصر فکری و مذهبی و سنن اجتماعی و فرهنگ مربوط به این چهارده‌ قرن . ما ، به لحاظ ریشه های طبیعی و نژادی به اقوام آریایی وابستگی‌ داریم ، و از لحاظ ساختمان فکری و فرهنگی و سنن و نهادهای اجتماعی به‌ اسلام ، که از ناحیه ای غیر از نژاد آریایی آمده است . اگر قرار باشد که‌ در تعریف و تمایز یک ملیت به عنصر نژاد و اسلاف دور اصالت بدهیم : راه و روش و آینده ما ملت ، در شرایط حاضر ، چیزی خواهد بود ، و اگر عنصر نهادهای اجتماعی و نظام فکری چهارده قرن اخیر را در تعریف ملیت‌ اولویت دهیم ، خط مشی و آینده ما چیز دیگری خواهد بود . اگر در تعیین‌ حدود ملیت ایرانی عنصر آریایی اساس قرار گیرد نتیجه و حاصلش ، در آخرین تحلیل ، نزدیکی و خویشاوندی با جهان غرب است ، و این خویشاوندی و نزدیکی برای خود آثار و تبعاتی در خط مشی ملی و سیاسی ما دارد که عمده آن‌ بریدن از همسایگان و ملل اسلامی غیر آریایی و گرایش به سوی اروپا و غرب‌ است ، در این صورت ، غرب استعمارگر برای ما خودی میشود و اعراب‌ مسلمان نسبت به ما بیگانه . و به عکس ، اگر نظام فکری و مسلکی و نهادهای اجتماعی چهارده قرن اخیر را ملاک ملیت خود قرار دهیم ، تکلیف و خط مشی دیگری برایمان پیدا می‌شود . و آن وقت عرب و ترک و هندو و اندونزی و چینی مسلمان نسبت به ما خودی و غرب غیر مسلمان ، بیگانه‌ می‌شود . پس بحث در ملیت ، یک بحث آکادمیک خالص نیست ، بحثی است واقعی‌ و مرتبط با رفتار و خط مشی و سرنوشت و آینده یک واحد اجتماعی و سیاسی‌ که امروزه ملت ایران نام دارد ، و جا دارد که مطرح گردد و دنبال شود .