فاسد گشته بود ، نظامات اجتماعی فاسد ، ستم فراوان ، توده‌ها ناراضی ، و جهان نیازمند به یک تحول و نوسازی بود ، اسلام آمد و این رسالت را انجام‌ داد ، معیارها را دگرگون ساخت ، بندها را پاره کرد و خوابها را از کله‌ها پرانید و روحی تازه به پیکر نیمه جان ملتها و از آن جمله ملت ایران دمید و یا این نظر را که می‌گوید همه چیز داشتیم اسلام آمد و همه را از ما گرفت‌ . خوشبختانه همان طور که قبلا گفتیم تاریخ جهان و ایران مقارن ظهور اسلام‌ روشن است مطالعه مختصری در تاریخ ، وضع را روشن می‌کند . کافی است‌ ببینیم که ایران قبل از اسلام از لحاظ نظام فکری و اعتقادی چه افکار و معتقداتی داشته است و ارزش آن معتقدات چیست ؟ نظامات اجتماعی ، خانوادگی ، اخلاقی ، سیاسی آنروز ایران چه نظاماتی بوده است ، سپس آنها را با نظامات فکری ، اجتماعی ، سیاسی ، خانوادگی ، اخلاقی اسلام با توجه‌ به متن تاریخ مقایسه و نتیجه گیری کنیم . سخن خود را از نظامات فکری و اعتقادی ایران آغاز می‌نمائیم :

نظام فکری و اعتقادی

مقصود ، بیان افکار و عقائد مذهبی عامه مردم ایران در دوره مقارن ظهور اسلام است . ما فعلا در افکار و عقائد فلسفی آن عصر در ایران بحثی نداریم‌ که آیا اولا یک مکتب فلسفی مجزا از عقائد دینی و مذهبی در ایران ساسانی‌ وجود داشته است یا نه ؟ و به فرض وجود ، چه نوع مکتبی بوده است ؟ زیرا بر فرض بگوییم مکتب یا مکاتبی فلسفی وجود داشته است و فلاسفه‌ای به‌ مفهوم واقعی کلمه در آن عصر وجود داشته‌اند ، در روحیه عامه مردم تأثیری‌ نداشته است . و ما برای اینکه افکار و عقائد عامه را بررسی کنیم باید مذاهب و ادیان آن عصر را بررسی نماییم . اسلام بدون شک یک نظام فکری و اعتقادی جدید به ایران داد . و همان طور که قبلا ذکر کردیم مردم ایران بشکل بیسابقه‌ای نظامات فکری و اعتقادی اسلام‌ را پذیرفتند و افکار و معتقدات پیشین خود را دور ریختند . و این پذیرش‌ دفعی و فوری