خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٣
اعمالی که در مقابل بت و یا آتش و غیره صورت میگیرد . جنبه تقدس پیدا
میکند ، زیرا به قصد تقدیس آنها صورت میگیرد . آنچه فطری بشر است "
تقدیس " است ، انسان بالفطره میخواهد در برابر یک موجود منزه از نقص
و آراسته به کمال بایستد و او را تقدیس و تنزیه نماید تقدیس چون از یک
حس فطری سرچشمه میگیرد و غریزه ستایش کمال مطلق است که انسان را وادار
به این عمل مینماید ، خواه ناخواه ، با نوعی اعتقاد به استقلال شیء مورد
تقدیس به طور مستشعر و یا غیر مستشعر توام است ، ولو به صورت خطای در
تطبیق به عبارت دیگر ، عبادت و تقدیس چون از یک حس غریزی سرچشمه
میگیرد ، لزومی ندارد که انسان در مرحله شعور ظاهر واقعا معتقد به
شایستگی و مبرا بودن از نقص و استقلال ذاتی یا فعلی آن معبود باشد .
آری این است معنی تقدیس ، و این است فرق تقدیس و تواضع ، و همچنین
فرق تقدیس و تعظیم ساده و همچنین فرق تقدیس و توجه و قبله قرار دادن .
آنچه زردشتیان در مورد آتش انجام میدهند تقدیس است نه تواضع و نه
تعظیم ساده و نه قبله قرار دادن . تقدیس و تنزیه بودن یک عمل ، کافی
است برای اینکه عبادت شمرده شود ، خواه توام با اعتقاد صریح به مقام
ربوبیت مطلقه و یا رب النوعی باشد و یا نباشد .
گذشته از این ، برخلاف ادعای آقای دکتر معین ، زردشتیان برای آتش
مقامی کمتر از رب النوع قائل نبوده و نیستند ، برای آتش روحانیت و
تاثیر معنوی و قدرت ماوراء الطبیعی قائل بوده و هستند قبلا نقل کردیم در
اوستا " آذرایزد " ، پسر اهورامزدا خوانده شده است .
کریستن سن میگوید :
آتش در این آیین مهمتر از سایر عناصر بوده است [١] .
در پاورقی میگوید :
عقیده هر تل در یک سلسله مقالاتی که تحت عنوان " منابع و تحقیقات
هند و ایرانی " نوشته است این است که " . . . ایرانیان عنصر آتش
[١] مزدیسینا و ادب پارسی ، صفحه . ٣٣٣