خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٩
نام یهود و نصاری آمده است [١] .
همه کسانی که راجع به مذاهب ایران ساسانی بحث کردهاند وجود و شیوع
مذاهب فوق الذکر را در ایران یاد کردهاند کریستن سن محقق معروف
دانمارکی در کتاب محققانه خود : " ایران در زمان ساسانیان " مکرر به
مذاهبی که در بالا ذکر کردیم اشاره کرده است . وی در مقدمه کتاب خود
اشاره به مذاهب قدیم ایران میکند و در متن کتاب فصلهایی تحت عناوین "
آیین زردشتی دین رسمی کشور " ، " مانی و کیش او " ، " عیسویان ایران
" و " نهضت مزدکیه " میآورد و به تفصیل بحث میکند در کتاب تمدن
ایرانی تألیف جمعی از خاور شناسان ترجمه دکتر عیسی بهنام نیز مکرر در
این باره بحث شده است ، طالبین میتوانند به این کتابها و کتابهای دیگر
در این موضوع مراجعه نمایند .
نکته جالب این است که مذهب زردشتی در عهد ساسانیان با اینکه مذهب
رسمی کشور بود و دولت ساسانی و تشکیلات عظیم روحانی آن عصر حامی و
پشتیبان و مدافع سرسخت و بی گذشت آن بودند ، نتوانست اکثریت قاطعی در
ایران به وجود آورد ، نه تنها مسیحیت ، حتی یهودیت و بودایی رقیبهای
سرسختی برایش به شمار میرفتند و مخصوصا مسیحیت در حال پیشروی بود .
ادیان و مذاهب دیگری از داخل ایران و در میان نژاد آریا از قبیل مانوی و
مزدکی نشأت میگرفت و سخت در حال پیشروی و کاستن از پیروان زردشتی بود
.
در همه تاریخ چند هزار ساله این کشور ، تنها اسلام است که تدریجا
اکثریت قاطعی به دست آورد ، و مذهبها و مسلکهایی از قبیل مانوی و مزدکی
را پس از دو سه قرن به کلی ریشه کن ساخت ، بساط بودایی گری را در مشرق
ایران و در افغانستان برچید و مسیحیت و یهودیت و زردشتی گری را در
اقلیت ناچیزی قرار داد .
[١] همان کتاب ، صفحه . ٢٤