میگیرد آنجا که درباره قیاس استثنائی در منطق بحث می‌شود ، علی رغم‌ فشارهائی که نویسنده بر مغز خود می‌آورد هیچ سئوال دیگری به ذهن نمی‌رسد جز همان سئوالی که طراحان انگلیسی در انیورسیته کلکته طرح کردند و ناچار میشود مسئله را به این صورت طرح کند . " ممکن است قیاس استثنائی در عین حال منفصله و متصله یعنی مرکب باشد : مثال اینگونه قیاس قول معروف‌ منسوب به پیشوای عرب است که چون خواست سوزاندن کتابخانه ساسانیان را مدلل و موجه کند چنین استدلال کرد : این کتابها یا موافق قرآنند و یا مخالف آن ، اگر موافق قرآنند وجودشان زائد است اگر مخالف آن هستند نیز وجودشان زائد و مضر است و هر چیز زائد و مضر باید از بین برده شود پس‌ در هر صورت این کتابها باید سوخته شوند " [١] .
چند سال پیش در مؤسسه اسلامی حسینیه ارشاد دو سخنرانی ایراد کردم که‌ عنوانش " کتابسوزی اسکندریه " بود ، و بی پایگی آنرا روشن کردم یادم‌ هست که بعد از پایان آن سخنرانیها از مؤمن مقدسی نامه‌ای دریافتم به این‌ مضمون که تو چه داعی داری که دروغ بودن این قصه را اثبات کنی ! ؟ بگذار اگر دروغ هم هست مردم بگویند ، زیرا دروغی است به مصلحت و تبلیغی است‌ علیه عمر بن الخطاب و عمرو بن العاص .
این مؤمن مقدس گمان کرده بود که اینهمه بوق و کرنا که از اروپا تا هند را پر کرده ، کتابها در اطرافش می‌نویسند و رمانها برایش می‌سازند ، و برای آنکه مسلم و قطعی تلقی شود در کتب منطق و فلسفه و سئوالات امتحانیه‌ آنرا می‌گنجانند به خاطر احساسات ضد عمری یا ضد عمرو بن العاصی است و یا قربه الی الله و برای خدمت به عالم تشیع و بی آبرو کردن مخالفان‌ امیرالمؤمنین علی علیه السلام است این اشخاص نمی‌دانند که در جوی که این‌ مسائل مطرح میشود مسئله اسلام مطرح است و بس و نمیدانند که در جهان‌ امروز سلاح مؤثر علیه یک کیش و یک آئین بحثهای کلامی و استدلالهای منطقی‌ ذهنی نیست . در جهان امروز طرح طرز برخورد پیروان یک کیش در جریان‌ تاریخ با مظاهر فرهنگ و تمدن ، مؤثرترین سلاح له یا علیه آن کیش و آن‌ آیین است .

[١] دکتر علی اکبر سیاسی ، مبانی فلسفه ، صفحه . ٢٥٤