از چنین نسبتی سخت تبری می‌جویند . برعکس ، آنها مدعی هستند که حقایق‌ اسلامی را بهتر از دیگران کشف کرده‌اند و مسلمان واقعی آنها می‌باشند . عرفا چه در بخش عملی و چه در بخش نظری همواره به کتاب و سنت و سیره‌ نبوی و ائمه و اکابر صحابه استناد می‌کنند . ولی دیگران درباره آنها نظریه‌های دیگری دارند و ما به ترتیب آن‌ نظریه‌ها را ذکر می‌کنیم . الف - نظریه گروهی از محدثان و فقهاء اسلامی به عقیده این گروه ، عرفا عملا پای‌بند به اسلام نیستند و استناد آنها به کتاب و سنت صرفا عوامفریبی و برای جلب قلوب مسلمانان است و عرفان اساسا ربطی به اسلام‌ ندارد . ب - نظریه گروهی از متجددان عصر حاضر این گروه که با اسلام میانه خوبی‌ ندارند ، و از هر چیزی که بوی ( اباحیت ) بدهد و بتوان آنرا به عنوان‌ نهضت و قیامی درگذشته علیه اسلام و مقررات اسلامی قلمداد کرد به شدت‌ استقبال می‌کنند ، مانند گروه اول معتقدند که عرفا عملا ایمان و اعتقادی به‌ اسلام ندارند ، بلکه عرفان و تصوف نهضتی بوده از ناحیه ملل غیر عرب بر ضد اسلام و عرب در زیر سرپوشی از معنویت . این گروه با گروه اول در ضدیت و مخالفت عرفان با اسلام وحدت نظر دارند و اختلاف نظرشان در اینست که گروه اول اسلام را تقدیس می‌کنند و با تکیه به احساسات اسلامی توده مسلمان ، عرفا را هوو تحقیر می‌نمایند ومی‌خواهند به این وسیله عرفان را از صحنه معارف اسلامی خارج نمایند ، ولی‌ گروه دوم با تکیه به شخصیت عرفا ، که بعضی از آنها جهانی است ، می‌خواهند وسیله‌ای برای تبلیغ علیه اسلام بیابند و اسلام را ( هو ) کنند که‌ اندیشه‌های ظریف و بلند عرفانی در فرهنگ اسلامی ، با اسلام بیگانه است و این عناصر از خارج وارد این فرهنگ گشته است . اسلام و اندیشه‌های اسلامی‌ در سطحی پائین‌تر از اینگونه اندیشه‌ها است . این گروه مدعی