خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٥
اما نقل قفطی : عینا همان است که ابوالفرج نقل کرده است ، همه
ایرادهائی که بر نقل ابوالفرج وارد است بر این نیز وارد است . و
همچنانکه ابوالفرج در کتاب تاریخ مفصل خود که به سریانی نوشته این قصه
را نیاورده و اما در مختصرالدول که به عربی است و خلاصه آن است آورده و
این مایه شگفتی است . قفطی نیز در کتابی که در تاریخ مصر نوشته [١]
ذکری از این قصه عجیب نکرده است اما در کتاب اخبار العلما باخبار
الحکماء که تاریخ فلاسفه است در ذیل احوال یحیی نحوی این قصه را بدون ذکر
هیچ مدرکی آورده است بنابراین در نقل قفطی نیز یحیی نحوی یکی از دو
قهرمان قضیه است و همه آن کتابها که در حکمت و فلسفه بوده به قدری بوده
که چهار هزار حمام را در مدت ششماه گرم کرده است .
قفطی مدعی است که یحیی نحوی در ابتدا " کشتیران " بوده ، در سن چهل
و پنجسالگی عشق تحصیل به سرش زده و بعد هم فیلسوف شده و هم پزشک و هم
ادیب و هم به مقام اسقفی اسکندریه رسیده است .
در موضوع یحیی نحوی ، نوعی ابهام در تاریخ هست ، آنچه مسلم است مردی
فیلسوف و اسقف در دوره قبل از اسلام به نام یحیی نحوی وجود داشته است و
همان است که بر رد ابرقلس و ارسطو و در دفاع از اصول مسیحیت کتاب
نوشته و بوعلی در نامه معروفش به ابوریحان بیرونی از او به زشتی یاد
میکند و مدعی است که او نه از روی عقیده بلکه بخاطر عوام فریبی مردم
نصاری آن کتابها را نوشته است . از طرف دیگر ابن الندیم در الفهرست از
یحیی نحوی نام میبرد که با عمرو بن العاص ملاقات داشته است بدون ذکری
از کتابخانه اسکندریه ، در کتاب معتبر صوان الحکمه ابوسلیمان منطقی
مینویسد او در زمان عثمان و معاویه دیده شده است . علیهذا یا نقل ابن
الندیم و ابوسلیمان بی اساس
[١] جرجی زیدان ، تاریخ تمدن ، جلد ٣ ، ترجمه فارسی ، صفحه ٦٤.