و آن را ترقی داده کامل کرد [١] .
و هم او می‌گوید : مسلمانان قسمت عمده علوم فلسفی و ریاضی و هیئت و طب و ادبیات ملل‌ متمدن را به زبان عربی ترجمه و نقل کردند و از تمام زبانهای مشهور آن روز و بیشتر از یونانی و هندی و فارسی کتابهایی ترجمه کردند و در واقع بهترین‌ معلومات هر ملتی را از آن ملت گرفتند مثلا در قسمت فلسفه و طب و هندسه‌ و منطق و هیئت از یونان استفاده نمودند ، و از ایرانیان تاریخ و موسیقی‌ و ستاره‌شناسی و ادبیات و پند و اندرز و شرح حال بزرگان را اقتباس کردند ، و از هندیان طب ( هندی ) حساب و نجوم و موسیقی و داستان و گیاهشناسی‌ آموختند ، از کلدانیان و نبطیها کشاورزی و باغبانی و سحر و ستاره‌شناسی و طلسم فرا گرفتند و شیمی و تشریح از مصریان به آنان رسید . و در واقع‌ عربها ( مسلمین ) علوم آشوریان و بابلیان و مصریان و ایرانیان و هندیان و یونانیان را گرفته و از خود چیزهایی بر آن افزودند و از مجموع آن علوم و صنایع و آداب ، تمدن اسلام را پدید آوردند [٢] .

نخستین حوزه علمی

علوم و فرهنگ اسلامی ، و بطور کلی تمدن اسلامی ، تدریجا رشد کرد و بالید و بارور شد . مانند هر موجود زنده که اول به صورت یک سلول پدید می‌آید و تدریجا در اثر استعداد و مایه حیاتی که در آن سلول نهفته است رشد می‌کند و همراه با رشد خود قسمت قسمت و شاخه شاخه می‌شود و شکل می‌گیرد و بالاخره‌ به صورت یک دستگاه متشکل درمی‌آید .

[١] تاریخ تمدن اسلام ، ترجمه فارسی ، صفحه . ١٧٨ [٢] همان مدرک ، صفحه ٢٤٦ - . ٢٤٧