بوده‌اند و در اجتماع مسلمانان محترم می‌زیسته اند و سپس آن دین را ترک‌ کرده‌اند . می‌گویند : سامان ، جد اعلای سامانیان که از احفاد سلاطین ساسانی است و خود از بزرگان بلخ بوده است در حدود قرن دوم ، و جد اعلای خاندان قابوس‌ که آنها نیز حکومت و فرمانروایی یافتند در قرن سوم ، و مهیار دیلمی شاعر زبر دست و معروف ایرانی در اواخر قرن چهارم هجری به دین اسلام گرویدند . مردم طبرستان و قسمتهای شمالی ایران تا سیصد سال پس از هجرت هنوز دین‌ جدید را نشناخته بودند و با دولت خلفا به دشمنی بر می‌خاستند . بیشتر مردم کرمان در تمام مدت خلافت امویها زردشتی ماندند و در روزگار استخری‌ ( صاحب کتاب المسالک و الممالک ) زردشتیان فارس اکثریت را تشکیل‌ می‌داده‌اند . مقدسی صاحب کتاب احسن التقاسیم نیز که از مورخان و جغرافی‌ نویسان بزرگ جهان اسلام است و خود به ایران مسافرت کرده است در صفحه‌ ٣٩ و ٤٢٠ و ٤٢٩ کتاب خود از زردشتیان فارس و نفوذ بسیار آنها و احترام‌ آنها نزد مسلمانان که از سایر اهل ذمه محترمتر بوده اند یاد کرده است . بنا به گفته این مورخ در جشنهای زردشتیان در آن وقت همه بازارهای شهر را آئین می بسته اند و در عیدهای نوروز و مهرگان مردم شهر در سرور و شادی‌ با ایشان هماهنگ می‌شده اند . مقدسی در صفحه ٣٢٣ احسن التقاسیم راجع به‌ مذهب اهل خراسان می‌گوید : " در آنجا یهودی بسیار است و مسیحی کم و اصنافی از مجوس در آنجا هستند " . مسعودی مورخ اسلامی متوفی در نیمه اول‌ قرن چهارم که او نیز به ایران مسافرت کرده است و با اینکه ایرانی نیست‌ به تاریخ ایران و آثار ایران علاقه خاصی نشان می‌دهد ، در کتاب " التنبیه‌ و الاشراف " صفحه ٩١ و ٩٢ از خاندان محترمی از مردم اصطخر نام می‌برد که‌ کتاب تاریخ جامعی از دوره ساسانیان در دست داشته اند و مسعودی از آن‌ کتاب استفاده کرده است . مسعودی حتی نام موبد زمان خود را می‌برد ، معلوم می‌شود موبد زردشتیان به اعتبار عده فراوان زردشتی شخصیت ممتازی به‌ شمار می‌آمده است .