خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٣
عربان با تفصیل فراوان نقل کرده است ، به همین جهت غالب مورخان این
قضیه را نمیپذیرند و آنرا افسانه میپندارند ، نابودی کتابخانه اسکندریه
که بتدریج انجام شد از حوادث غم انگیز تاریخ جهان بود " [١] .
ویل دورانت مراحل تدریجی نابودی این کتابخانه را وسیله مسیحیان در
تاریخ تمدن ذکر کرده است ، علاقه مندان میتوانند بمجلدات ششم و نهم و
یازدهم ترجمه فارسی تاریخ تمدن مراجعه کنند .
گوستاولوبون ، در تمدن اسلام و عرب میگوید :
" سوزانیدن کتابخانه اسکندریه که آنرا بفاتحین اسلام نسبت دادهاند جای
بسی تعجب است که یک چنین افسانه موهومی چگونه در این مدت متمادی به
شهرت خود باقی مانده است و آنرا تلقی بقبول نمودهاند . ولی امروز بطلان
این عقیده بثبوت پیوسته و معلوم و محقق گردیده است که خود نصاری پیش
از اسلام ، همچنانکه همه معابد و خدایان اسکندریه را با کمال اهتمام منهدم
نمودهاند کتابخانه مزبور را نیز ، سوزانیده بر باد دادند . چنانکه در
زمان فتح اسلام از کتابهای مزبور چیزی باقی نمانده بود تا آنرا طعمه حریق
سازند .
شهر اسکندریه از زمان بناء آن که در سال ٣٣٢ پیش از میلاد صورت گرفته
تا زمان فتح مسلمین یعنی تا مدت هزار سال یکی از شهرهای معظم و مهم دنیا
به شمار میرفت .
در عصر ملوک بطالسه تمام حکما و فلاسفه دنیا در این شهر جمع شده مدارس
و کتابخانههای مهمی تاسیس کرده بودند . ولی آن ترقیات علمی آنقدر دوام
پیدا نکرد ، چندانکه در سال ٤٨ قبل از مسیح رومیان تحت سرداری " سزار
" به اسکندریه حمله برده لطمه زیادی به حیات علمی آن وارد ساختند . اگر
چه در سلطنت رومیان دوباره این شهر ترقی کرده اهمیتی به سزا پیدا نمود ،
لکن
[١] تاریخ تمدن ، ترجمه فارسی ، جلد ١١ صفحه . ٢١٩