تحقیق درباره غلبه تدریجی آیین اسلام بر کیش زردشت مشکلتر از تحقیق در استیلای ارضی عرب بر مستملکات ساسانیان است ، چه بسا تصور کنند که‌ جنگجویان اسلام اقوام و ممالک مفتوحه را در انتخاب یکی از دو راه مخیر میساختند : اول قرآن ، دوم شمشیر . ولی این تصور صحیح نیست ، زیرا گبر و ترسا و یهود اجازه داشتند آیین خود را نگاه دارند و فقط مجبور به دادن‌ جزیه بودند ، و این ترتیب کاملا عادلانه بود ، زیرا اتباع غیر مسلم خلفا از شرکت در غزوات و دادن خمس و زکات که بر امت پیامبر فرض بود معافیت داشتند . در صفحه ٣٠٦ و ٣٠٧ پس از اینکه شرحی راجع به انقراض دین زرتشتی بحث‌ می‌کند می‌گوید : اگر چه اخبار راجع به کسانی که تغییر مذهب دادند قلیل است ، لکن همین‌ حقیقت که تا سه قرن و نیم بعد از فتح اسلام اینگونه موارد پیش آمده است‌ گواه روشنی است بر اینکه ایرانیان از روح تحمل و گذشت فاتحین بهره مند بودند و این امر خود دال بر این معنی است که ایرانیان آیین خود را به‌ صلح و سلم و لااقل تا حدی به تدریج تغییر داده‌اند . ادوارد براون از " دوزی " مستشرق معروف هلندی در کتاب " اسلام " نقل می‌کند که : مهمترین قومی که تغییر مذهب دادند ایرانیان بودند ، زیرا آنها اسلام را نیرومند و استوار نمودند ، نه عرب ، و از میان آنها بود که جالبترین فرق‌ اسلامی برخاسته است . عکس العملی که ایرانیان در برابر اسلام نشان دادند آنچنان موافق و لبریز از عشق و علاقه بود که جای این نیست گفته شود احساسات ملی یا احساسات مذهبی کهن ، آنها را وادار کرده است که در زیر پرده تشیع ، عقاید مذهبی کهن خویش را اشاعه دهند .