حقیقت مطلب چیست ؟ آیا همان طور که نام آن حکایت می‌کند واقعا تمدن‌ اسلامی است یعنی واقعا اسلام عامل اصلی و محرک اساسی و به وجود آورنده‌ شرائط این تمدن و فرهنگ بوده ، و روح حاکم بر آن ، روح اسلامی است ؟ یا علل و اسباب و موجبات و انگیزه‌های دیگری در کار بوده است و هر ملتی و از آن جمله ملت ایران به موجبی خاص و انگیزه‌ای که تنها با سابقه تاریخی‌ او مربوط است سهم خود را ایفا کرده است ؟ بررسی این بحث تاریخی و اجتماعی و دینی مستلزم اینست که تاریخ ایران‌ مقارن ظهور اسلام را ورق بزنیم و نظامات فکری ، اعتقادی ، اجتماعی ، سیاسی ، خانوادگی ، اخلاقی آن عهد را تحقیق و بررسی کنیم و با آنچه اسلام‌ در این زمینه‌ها آورد و به ایران داد مقایسه کنیم تا بتوانیم به نتیجه‌ گیری صحیح نائل آییم . خوشبختانه تاریخ اسلام و همچنین تاریخ ایران مقارن ظهور اسلام روشن است‌ ، به سهولت می‌توان حقیقت را دریافت و چنانکه می‌دانیم در نیم قرن اخیر درباره این مطلب زیاد بحث می‌شود ، نخستین بار اروپاییان این مساله را طرح کرده‌اند ، قبلا مردم ایران مانند همه مردم دیگر جهان عادت نداشتند درباره اینگونه مسائل بیندیشند ، ولی امروزه درباره اینگونه مطالب بسیار بحث می‌شود اما متاسفانه عصر ما و لااقل کشور ما هنوز مرحله " تبلیغ " را طی می‌کند و کمتر به " تحقیق " می‌پردازد افرادی طوطی وار از نعمت‌ اسلام برای ایران دم می‌زنند و افرادی دیگر نیز به همین منوال نقطه مقابل‌ آنرا طرح می‌کنند و نفوذ اسلام را به ایران یک فاجعه برای ایران تلقی‌ می‌کنند در حال حاضر روزی نیست که روزنامه‌ای یا مجله‌ای یا کتابی در این‌ موضوع قلمفرسایی نکند ، یا در رادیو و تلویزیون سخنی در این باره گفته‌ نشود بالاتر اینکه کتابهای تاریخی و جغرافیایی دبستانها و دبیرستانها نیز از تلقین یک سلسله مطالب در این زمینه خودداری نمی‌کنند . ما علاقه‌مندیم بدون تعصب و جانبداری ، و در کمال بیطرفی ، این موضوع را