اعتبار اینکه در این دو قرن ایران جزء قلمرو کلی خلافت بوده و از خود حکومت مستقلی نداشته است ، دوره سکوت و سکون و احیانا دوره بردگی‌ ایرانیان نامیده‌اند و نوعی جار و جنجال راه انداخته تا آنجا که برخی‌ ایرانیان را تحت تأثیر فکر خود قرار داده‌اند . اگر از دید امثال سرجان ملکم بنگریم ، یعنی توده ایرانی را ندیده‌ بگیریم و به تحولات فرهنگی و غیر فرهنگی ثمربخش بی‌نظیر که در همین دو قرن رخ داد و سخت به حال توده ملت ایران مفید افتاد توجه نکنیم و تنها طبقه حاکمه را در نظر بگیریم ، حق داریم دوره‌ای را که ایران جزء قلمرو خلافت بوده دوره سکوت و سکون بشماریم . آری اگر تنها طبقه حجاج بن یوسف و ابومسلم خراسانی را در نظر بگیریم‌ که آن یکی صد و بیست هزار نفر را به باد فنا داد و این یکی ششصد هزار نفر را قتل عام کرد و مانند یک عرب متعصب نژادپرست نوحه سرایی کنیم‌ که چرا این ششصد هزار نفر را نیز حجاج که یک عنصر عربی است به باد فنا نداد ؟ و یا مانند یک متعصب ایرانی سوگواری کنیم که چرا ابومسلم در جای‌ حجاج ننشست تا آن صد و بیست هزار نفر هم با دست توانای او قتل‌عام شوند حق داریم که دو قرن اول را دوره سکون و سکوت از نظر ایران بنامیم ، چون‌ با مقایسه با دوره‌های دیگر تنها چیزی که مایه تأسف است این است که‌ فی‌المثل به جای ابومسلم‌ها نام حجاج‌ها برده می‌شود . اما اگر توده ملت ایران را ، یعنی موزه گرزاده‌ها و کوزه گرزاده‌ها را ، همانهایی که سیبویه‌ها و ابوعبیده‌ها و ابوحنیفه‌ها و آل نوبختها و بنی‌شاکرها و صدها افراد دیگر و خاندان دیگر از میان آنها برخاستند در نظر بگیریم که استعدادهاشان شکفت و توانستند در میدان یک مسابقه آزاد فرهنگی شرکت کنند و گوی افتخار را بربایند و برای اولین بار در تاریخ‌ ایران به صورت پیشوای ادبی ، علمی ، مذهبی ، ملل دیگر درآیند و آثاری‌ جاویدان از خود باقی بگذارند و نام خویش و آب خاک