خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨١
است که با مقایسه به فقهاء معاصر آنها از سایر مذاهب ارزش آنها معلوم و مشخص میشود . ابن الندیم فن پنجم از مقاله ششم کتاب بسیار نفیس خود را که به نام فهرست ابن الندیم شهرت و اعتبار جهانی دارد اختصاص داده به " فقهاءالشیعه " و در ذیل نامهای آنها از کتابهای آنها در حدیث یا فقه یاد میکند . درباره حسین بن سعید اهوازی و برادرش میگوید " اوسع اهل زمانهما علما بالفقه والاثار والمناقب " یا درباره علی بن ابراهیم قمی میگوید : " من العلماء الفقهاء " و درباره محمدبن حسن بن احمدبن الولید قمی میگوید : وله من الکتب کتاب الجامع فی الفقه ولی ظاهرا کتب فقهیه آنها به این شکل بوده است که در هر بابی احادیثی که آنها را معتبر میدانستهاند و بر طبق آنها عمل میکردهاند ذکر میکردهاند ، آن کتابها هم حدیث بود و هم نظر مؤلف کتاب . محقق حلی در مقدمه معتبر میگوید " نظر به اینکه فقهاء ما رضوانالله علیهم زیادند و تألیفات فراوان دارند و نقل اقوال همه آنها غیر مقدور است ، من به سخن مشهورین به فضل و تحقیق و حسن انتخاب اکتفا کردهام و از کتب این فضلا به آنچه اجتهاد آنها در کتابها هویدا است و مورد اعتماد خودشان بوده است اکتفا کردهام . از جمله کسانی که نقل میکنم ( از قدمای زمان ائمه ) حسن بن محبوب ، احمدبن ابی نصر بزنطی ، حسین بن سعید ( اهوازی ) فضل بن شاذان ( نیشابوری ) یونس بن عبدالرحمان و از متأخران محمدبن بابویه قمی ( شیخ صدوق ) و محمدبن یعقوب کلینی . و از اصحاب فتوا علی بن بابویه قمی ، اسکافی ، ابن ابی عقیل ، شیخ مفید سید مرتضی علمالهدی ، شیخ طوسی است . . . " محقق با آنکه گروه اول را اهل نظر و اجتهاد و انتخاب میداند ، آنها را به نام اصحاب فتوا یاد نمیکند ، زیرا کتب آنها در عین اینکه خلاصه اجتهادشان بوده است به صورت کتاب حدیث و نقل بوده است نه به صورت فتوا . اینکه ما بحث