خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨١
نمیتوانیم با طبقات پایین آنچنان رفتار کنیم که شما میکنید ، ما معتقدیم
امر خدا را در رعایت طبقات پایین اطاعت کنیم و اهمیت ندهیم به اینکه
آنها امر خدا را درباره ما اطاعت میکنند یا نمیکنند [١] .
محققین و مورخین غربی که به منابع مختلف تاریخی از یونانی و رومی و
سریانی و ارمنی و عربی دست یافتهاند ، بعلاوه حفریات اخیر کمک فراوانی
در کشف حقایق تاریخی به آنها کرده است ، اتفاق نظر دارند که نظام
طبقاتی ایران ریشه قدیمی تر دارد . کریستن سن که به همه این منابع دست
داشته و مدت سی سال در تاریخ ایران در زمان ساسانیان کار کرده است و
شاید تاکنون هیچکس به پای او نرسیده باشد ، در مقدمه کتاب [٢] و
همچنین در فصل دوم کتاب خود [٣] مفصل در این باره بحث میکند ، طالبان
میتوانند به آن مراجعه نمایند .
کریستن سن مدعی است که اصطلاح متداول مورخین اسلامی تحت عنوان "
العظما " و " اهل البیوتات " و " الاشراف " که از شخصیتهای آن عهد
و یا دورههای بعد یاد شده است ، ترجمه ادبی کلمات پهلوی : " و
اسپوهران " و " ازاذان " و " بزرگان " است [٤] .
ما بحث خود را با استفاده از تحقیقات کریستن سن و دیگران به نظامات
اجتماعی ایران در زمان ساسانیان اختصاص میدهیم .
کریستن سن در فصل هفتم کتاب خود ، تحت عنوان " نهضت مزدکیه " ،
احوال اجتماعی ایرانیان ، طبقات جامعه ، خانواده ، حقوق مدنی ایران را
به عنوان مقدمه مورد بحث قرار میدهد ، میگوید :
جامعه ایرانی بر دو رکن قائم بود : مالکیت و خون ( نژاد ) .
[١] کامل ابن اثیر ، جلد ٢ ، صفحه ٣١٩ - . ٣٢٠ [٢] صفحات ٢٩ - ٣٦ از ترجمه فارسی . [٣] صفحات ١١٧ - . ١٦١ [٤] ایران در زمان ساسانیان ، صفحه ٣٣٩ - . ٣٤١