شاید از همه بهتر شرح شیخ محمد لاهیجی است که چاپ شده است و در دسترس‌ است . مرگ شبستری در حدود سال ٧٢٠ واقع شده است . ه - سید حیدر آملی ، یکی از محققین عرفا است ، کتابی دارد به نام جامع‌ الاسرار که از کتب دقیق عرفان نظری است و اخیرا به نحو شایسته‌ای چاپ‌ شده است . کتاب دیگر او نص‌النصوص در شرح فصوص است . وی معاصر فخرالمحققین حلی فقیه معروف است ، سال وفاتش دقیقا معلوم نیست . و - عبدالکریم جیلی ، صاحب کتاب معروف ( الانسان الکامل ) بحث ( انسان کامل ) به شکل نظری اولین بار وسیله محیی الدین عربی طرح شد و بعد مقام مهمی در عرفان اسلامی یافت . صدرالدین قونوی شاگرد و مرید محیی‌الدین‌ در کتاب مفتاح‌الغیب فصل مشبعی در این زمینه بحث کرده است تا آنجا که‌ اطلاع داریم دو نفر از عرفا کتاب مستقل به این نام تألیف کردند . یکی‌ عزیزالدین نسفی از عرفای نیمه دوم قرن هفتم و دیگر همین عبدالکریم جیلی و هر دو به این نام چاپ شده است . جیلی در سال ٨٠٥ در ٣٨ سالگی درگذشته‌ است . بر ما روشن نیست که عبدالکریم ، اهل جیل بغداد بوده یا اهل جیلان‌ ( گیلان ) .

قرن نهم

الف - شاه نعمت‌الله ولی ، این مرد نسب به علی علیه‌السلام می‌برد و از معاریف و مشاهیر عرفا و صوفیه است . سلسله نعمةاللهی در عصر حاضر از معروفترین سلسله‌های تصوف است . قبرش در ماهان کرمان مزار صوفیان است‌ . گویند ٩٥ سال عمر کرد و در سال ٨٢٠ یا ٨٢٧ یا ٨٣٤ درگذشت . اکثر عمرش‌ در قرن هشتم گذشته و با حافظ شیرازی ملاقات داشته است . اشعار زیادی در عرفان از او باقی است . ب - صائن الدین علی ترکه اصفهانی . از محققین عرفا است ، در عرفان‌ نظری محیی‌ا لدینی ید طولا داشته است ، کتاب تمهیدالقواعد وی که اکنون در دست چاپ است و چاپ شده است دلیل تبحر او در عرفان است و مورد استفاده و استناد