خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤٦
همان منطقه زیسته است ، تاریخ وفاتش مجهول است . اینقدر معلوم است که استاد سفیان ثوری متوفی ١٦١ بوده است . ظاهرا اول کسی است که به نام ( صوفی ) خوانده شده است . سفیان گفته است : اگر ابوهاشم نبود من دقایق ریا را نمیشناختم . و شقیق بلخی . شاگرد ابراهیم ادهم بوده است . بنابر نقل ریحانةالادب و غیره از کتاب کشفالغمه علی بن عیسی اربلی و از نورالابصار شبلنجی ، در راه مکه با حضرت موسی بن جعفر علیهالسلام ملاقات داشته و از آن حضرت مقامات و کرامات نقل کرده است . در سال ١٥٣ یا ١٧٤ یا ١٨٤ درگذشته است . ذ - معروف کرخی . اهل کرخ بغداد است ، ولی از اینکه نام پدرش ( فیروز ) است به نظر میرسد که ایرانیالاصل است ، این مرد از معاریف و مشاهیر عرفا است میگویند پدر و مادرش نصرانی بودند و خودش به دست حضرت رضا علیهالسلام مسلمان شد و از آن حضرت استفاده کرد . بسیاری از سلاسل طریقت ، برحسب ادعای عرفا ، به معروف کرخی و به وسیله او به حضرت رضا و از طریق آن حضرت به ائمه پیشین تا حضرت رسول میرسد و بدین جهت این سلسله را سلسلةالذهب ( رشته طلائی ) میخوانند ذهبیها عموما چنین ادعائی دارند . وفات معروف در حدود سالهای ٢٠٠ تا ٢٠٦ بوده است . ح - فضیل بن عیاض . این مرد اصلا اهل مرو است ، ایرانی عرب نژاد است میگویند در ابتدا راهزن بود ، یک شب که برای دزدی از دیواری بالا رفت یک آیه قرآن که از شب زندهداری شنید او را منقلب و تائب ساخت . کتاب مصباح الشریعه منسوب به او است و میگویند آن کتاب ، یک سلسله درسها است که از امام صادق علیهالسلام گرفته است . محدث متبحر قرن اخیر ، مرحوم حاج میرزا حسین نوری در خاتمه مستدرک به این کتاب اظهار اعتماد کرده است فضیل در سال ١٨٧ در گذشته است .
قرن سوم
الف - با یزید بسطامی ( طیفوربن عیسی ) از اکابر عرفا و اصلا اهل بسطام است