خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤٢
هستم به طوری که او به توسط من میشنود ، و چشم او هستم به طوری که او به
توسط من میبیند ، و زبان و دست او هستم به طوری که او به توسط من میگوید
و میگیرد " [١] .
آنچه مسلم است اینست که در صدر اسلام ، لااقل ، در قرن اول هجری ،
گروهی به نام عارف یا صوفی در میان مسلمین وجود نداشته است . نام صوفی
در قرن دوم هجری پیدا شده است . میگویند اولین کسی که به این نام خوانده
شده است ابوهاشم صوفی کوفی است که در قرن دوم میزیسته است و هم او
است که برای اولین بار در رمله فلسطین صومعه ( خانقاه ) برای عبادت
گروهی از عباد و زهاد مسلمین ساخت [١] تاریخ دقیق وفات ابوهاشم معلوم
نیست ، ابوهاشم استاد سفیان ثوری متوفا در ١٦١ بوده است .
ابوالقاسم قشیری که خود از مشاهیر عرفا و صوفیه است میگوید این نام
قبل از سال ٢٠٠ هجری پیدا شده است . نیکولسون نیز ، میگوید این نام در
اواخر قرن دوم هجری پیدا شده است از روایتی که در کتاب المعیشة کافی ،
جلد پنجم آمده است ظاهر میشود که در زمان امام صادق علیهالسلام گروهی
سفیان ثوری وعدهای دیگر در همان زمان یعنی در نیمه اول قرن دوم هجری به
این نام
[١] ترجمه این حدیث قدسی است : " لا یزال العبد یتقرب الی بالنوافل حتی اذا احببته . فاذا احببته کنت سمعه الذی یسمع به و بصره
الذی یبصر به و لسانه الذی ینطق به و یده الذی یبطش بها » " . [٢] تاریخ تصوف در اسلام ، تألیف دکتر قاسم غنی ، صفحه ١٩ در همین کتاب صفحه ٤٤ از کتاب ( صوفیه و فقراء ابن تیمیه نقل میکند که اول کسی که دیگر کوچکی برای صوفیه ساخت ، بعضی از پیروان عبدالواحد بن زید بودند ، عبدالواحد از اصحاب حسن بصری است ) اگر ابوهاشم صوفی از پیروان عبدالواحد باشد ، تناقضی میان این دو نقل نیست .