نفس لوامه ، نفس مطمئنه آمده است . سخن از علم افاضی و لدنی و هدایتهای محصول مجاهده آمده است : " « و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم‌ سبلنا »" . در قرآن از تزکیه نفس به عنوان یگانه موجب فلاح و رستگاری‌ یاد شده است : " « قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها »" . در قرآن مکرر سخن از حب الهی مافوق همه محبتها و علقه‌های انسانی یاد شده است . قرآن از تسبیح و تحمید تمام ذرات جهان سخن گفته است و به‌ تعبیری از آن یاد کرده که مفهومش اینست که اگر شما انسانها ( تفقه ) خود را کامل کنید آن تسبیحها و تحمیدها را درک می‌کنید . به علاوه قرآن در مورد سرشت انسان مسأله نفخه الهی را طرح کرده است . اینها و غیر اینها کافی بوده که الهام بخش معنویتی عظیم و گسترده در مورد خدا و جهان و انسان ، و بالاخص در مورد روابط انسان و خدا بشود . همچنانکه اشاره شد ، سخن در این نیست که عرفای مسلمین از این سرمایه‌ها چگونه بهره‌برداری کرده‌اند ، درست یا نادرست ؟ . سخن درباره اظهارنظرهای‌ مغرضانه گروهی غربی و غرب زده است که می‌خواهند اسلام را از نظر معنویت‌ ، بی‌محتوا معرفی نمایند . سخن درباره سرمایه عظیمی در متن اسلام است که‌ می‌توانسته الهام‌بخش خوبی در جهان اسلام باشد . فرضا عرفای مصطلح نتوانسته‌ باشند استفاده صحیح کرده باشند ، افراد دیگری که به این نام مشهور نیستند ، استفاده کرده‌اند . به علاوه روایات و خطب و ادعیه و احتیاجات اسلامی و تراجم احوال اکابر تربیت شدگان اسلام نشان می‌دهد که آنچه در صدر اسلام بوده است صرفا زهد خشک و عبادت به امید اجر و پاداش نبوده است . در روایات و خطب و ادعیه و احتجاجات ، معانی بسیار بلندی مطرح است تراجم احوال شخصیتهای‌ صدر اول اسلام از یک سلسله هیجانات و واردات روحی و روشن بینی‌های قلبی‌ و سوزها و گدازها و عشقهای معنوی حکایت می‌کند . ما اکنون یکی از آنها را ذکر می‌کنیم :