خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٧
و به آنها ماهیت و واقعیت نوین بخشد ، که با ماهیت هر یک از مواد آن صورت متغایر است . فلسفه صدرا یک نوع جهش است که پس از یک سلسله حرکتهای مداوم و تدریجی در معارف عقلی اسلامی رخ داده است . فلسفه صدرا از نوع ( سهل ممتنع ) است ، به ظاهر بسیار ساده است ، عبارتش ادیبانه و منشیانه است ، اما یک فرد بسیار مستعد سالها باید کار کند تا به مرحله اول برسد یعنی بفهمد که آنرا نمیفهمد ، تا بار دیگر با دید دیگری وارد شود . بسی افراد سالها عهدهدار تدریس فلسفه صدرا بودهاند در حالی که به عمق آن نفوذ نکردهاند ، از اینرو توصیف و تحلیل کار صدرا کار هر فلسفه خواندهای نیست . صدرا شاگرد شیخ بهائی و میرداماد بوده است ، در شرحی که بر اصول کافی نوشته از شیخ بهائی به عنوان استاد علوم نقلی و از میرداماد به عنوان استاد علوم عقلی یاد میکند . کتابهای صدرا معروفتر از آن است که در اینجا ما بخواهیم معرفی کنیم . وی در سال ١٠٥٠ ضمن هفتمین سفر حج که پیاده میرفت در بصره درگذشت . ٣ - شمسالدین گیلانی معروف به ملاشمسا . از شاگردان میرداماد است . میان او و همشاگردیش ملاصدرا مراسلهای صورت گرفته است . ملاشمسا درباره چند مشکل در فلسفه از قبیل موضوع در حرکت کمیه و وجود ذهنی سؤال کرده و صدرا پاسخ گفته است ، پاسخ صدرا به صورت رسالهای کوچک درآمده و در حاشیه مبدأ و معادوی با چاپ سنگی چاپ شده است . ٤ - سلطان العلماء آملی مازندرانی معروف به خلیفةالسلطان . شاگرد شیخ بهائی و میرداماد بوده است ، شاه عباس دخترش را به او داد و مدتی وزارت شاه صفی و شاه عباس ثانی را داشته است . وی مردی است محقق ، حواشی او بر معالم و شرح لمعه نمونه یک کار تحقیقی است ، بدون حشو و زوائد چیز مینوشته