قسمت نیازمند به بحث طولانی است و از حدود بحث ما خارج است . آنچه از نام آنها بر ما آشکار است همانها است که ابوحیان توحیدی که‌ تقریبا معاصر آنها بوده فاش کرده است : ابوسلیمان محمدبن معشر بستی ، ابوالحسن علی بن هارون زنجانی ، ابواحمد مهرجانی عوفی ، زیدبن رفاعة . بعضی دیگر نام افراد دیگری از قبیل ابن مسکویه رازی متوفا ٤٢١ ، عیسی بن‌ زرعة متوفا ٣٩٨ ( مترجم و فیلسوف ) و ابوالوفاء بوزجانی ( نابغه‌ ریاضیدان معروف متوفا ٣٨٧ ) و بعضی دیگر را می‌برند ولی بعضی از اینها به‌ اوایل قرن پنجم تعلق دارند در صورتی که در نیمه دوم قرن چهارم کار اخوان‌ الصفاتا حدودی شناخته بوده است . ابوحیان توحیدی در سال ٣٧٣ مرام و عقیده و مسلک و روش اخوان را برای وزیر صمصام الدوله بن عضدالدوله‌ بازگو کرده است و گفته من این رسائل را به استادم ابوسلیمان منطقی‌ سجستانی عرضه کردم و او درباره آنها اظهارنظر کرد . علیهذا می‌بایست این‌ رسائل در حدود نیمه قرن چهارم تألیف شده باشد و به همین جهت با اینکه‌ تاریخچه اخوان در دست نیست ، باید آنها را از طبقه چهارم یعنی هم طبقه‌ با شاگردان فارابی به شمار آوریم . اخوان الصفا که میان عقل و دین ، فلسفه و شریعت ، جمع کرده‌اند و آن دو را مکمل یکدیگر می‌دانند ، در روش فلسفی خود تمایل فیثاغورسی دارند ، بر اعداد زیاد تکیه می‌کنند . و در جنبه اسلامی ، تمایل شدید شیعی و علوی‌ دارند .

طبقه پنجم

١ - ابوسلیمان ، محمد بن طاهر بن بهرام سجستانی ، معروف به ابوسلیمان‌ منطقی . شاگرد یحیی بن عدی منطقی بوده است و بنابر نقل ابن القفطی در تاریخ الحکماء نزد ابوبشر متی نیز تحصیل کرده است ، علی‌الظاهر آغاز تحصیلش در نزد ابوبشر بوده و بعد در نزد یحیی بن عدی ادامه داده است . ابوسلیمان شاگردی دارد به نام ابوحیان توحیدی که از فضلا و ادباء و