خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٢
٥ - سعیدبن مسعده معروف به اخفش یا اخفش اوسط . این مرد از اکابر
درجه اول نحویین است ، کتابهای زیادی تألیف کرده و یک بحر عروضی بر
آنچه سابقا خلیل بن احمد وضع کرده بود افزوده است . این مرد بنا بگفته
ابنالندیم ، خوارزمی است . در عین حال او را مجاشعی نیز خواندهاند مسلم
نیست اصلا عرب مجاشعی باشد و بنابراین از ایرانیان عربنژاد است و یا
انتسابش بیک قبیله عرب ، پیمانی و الحاقی است آنچنانکه در آن عهد
مرسوم بوده است ، اخفش در سال ٢١٥ یا ٢٢١ در گذشته است .
٦ - علی بن حمزه کسائی که قبلا در عداد قراء ذکرش گذشت . کسائی قطعا
ایرانی است ، نام جداعلایش فیروز است . در حدود سال دویست که با
هارونالرشید به خراسان میرفت در ری درگذشت .
٧ - فراء ، این مرد نیز ایرانی است و قبلا در عداد قراء و مفسرین او را
معرفی کردیم .
٨ - محمدبن قاسم انباری معروف به ابن الانباری ، اهل انبار است که
مخزن غلات ساسانیان بوده است . شاگرد ابوالعباس ثعلب بوده و در حدود
سال ٣٢٧ درگذشته است .
٩ - ابواسحاق ، ابراهیم بن محمدبن سری بن سهل ، معروف به زجاج . شاگرد
مبرد و ثعلب بوده است ، برای امرار معاش خود در اوان تحصیل بلورتراشی
میکرد و از این رو به " زجاج " معروف گشت . گویند همه روزه یک درهم
به استاد خود مبرد بابت حقالتعلیم از دستمزد خود میپرداخت . در حدود
سال ٣١٠ درگذشته است .
١٠ - ابوعلی فارسی ، اهل فسای فارس و معاصر دیالمه است ، در سال ٢٨٨
متولد شد و در ٣٧٧ درگذشت . برخی او را خاتم نحویین دانستهاند . در
تأسیس الشیعه [١] از کتاب " المصباح " سلامة بن عیاض شامی نقل
میکند که گفتهاند : " فتح
[١] صفحه . ٥١