اهل خراسان است ، در سال ٣٨٥ متولد شده و در سال ٤٠٨ یعنی در سال ٢٣ سالگی به بغداد که آنوقت مرکز بزرگ علوم و فرهنگ اسلامی بود مهاجرت‌ کرد و تا پایان عمر در عراق ماند و پس از استادش سید مرتضی ریاست علمی‌ و فتوائی شیعه به او منتقل شد . مدت پنج سال پیش شیخ مفید درس خوانده‌ است سالیان دراز از خدمت شاگرد مبرز شیخ مفید یعنی سید مرتضی بهره‌مند شده است . استادش سید مرتضی در سال ٤٣٦ درگذشت و او ٢٤ سال دیگر بعد از استادش در قید حیات بود . دوازده سال بعد از سید در بغداد ماند ولی‌ بعد به علت یک سلسله آشوبها که خانه و کتابخانه‌اش به تاراج رفت به‌ نجف مهاجرت کرد و حوزه علمیه را در آنجا تأسیس کرد و در سال ٤٦٠ در همانجا درگذشت . قبرش در نجف معروف است . شیخ طوسی کتابی در فقه دارد به نام النهایه که در قدیم‌الایام کتاب درسی‌ طلاب بوده است ، کتاب دیگری دارد به نام مبسوط که فقه را وارد مرحله‌ جدیدی کرده است و در عصر خودش مشروحترین کتاب فقهی شیعه بوده است . کتاب دیگری دارد به نام خلاف که در آنجا هم آراء فقهاء اهل سنت را ذکر کرده و هم رأی شیعه را . شیخ طوسی کتابهای دیگر نیز در فقه دارد . قدما تا حدود یک قرن پیش اگر در فقه " شیخ " به طور مطلق می‌گفتند مقصود شیخ طوسی بود و اگر شیخان می‌گفتند مقصود شیخ مفید و شیخ طوسی بود . شیخ‌ طوسی یکی از چند چهره معروفی است که در سراسر فقه نامشان برده می‌شود . خاندان شیخ طوسی تا چند نسل همه از علما و فقها بوده‌اند ، پسرش شیخ‌ ابوعلی ملقب به مفید ثانی فقیه جلیل القدری است . و بنابر نقل‌ مستدرک‌الوسائل ( ج ٣ ص ٤٩٨ ) او کتابی دارد به نام امالی و کتاب‌ النهایه پدرش را نیز شرح کرده است . مطابق نقل کتاب لؤلؤالبحرین دختران شیخ طوسی نیز فقیهه و فاضله‌ بوده‌اند شیخ ابوعلی فرزندی دارد به نام شیخ ابوالحسن محمد ، بعد از پدرش‌ ابوعلی مرجعیت و ریاست حوزه علمیه به او منتقل شد و بنا بر نقل ابن‌ عماد حنبلی در کتاب شذرات