خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٢
خود را از مفتیان اولی که در زمان غیبت صغرا بودهاند آغاز میکنم .
١ - علی بن بابویه قمی متوفا در سال ٣٢٩ ، مدفون در قم . پدر شیخ
محمدبن علی بن بابویه معروف به شیخ صدوق است که در نزدیکی شهر ری مدفون
است . پسر محدث است و پدر ، فقیه و صاحب فتوا . معمولا این پدر و پسر
به عنوان " صدوقین " یاد میشوند .
٢ - یکی دیگر از فقهاء به نام و معروف آن زمان که معاصر با علی بن
بابویه قمی است ، بلکه اندکی بر او تقدم زمانی دارد ، عیاشی سمرقندی
صاحب تفسیر معروف است . او مردی جامع بوده است ، گرچه شهرتش به
تفسیر است ، او را از فقهاء شمردهاند . کتب زیادی در علوم مختلف و از
آن جمله در فقه دارد . ابنالندیم در الفهرست میگوید : کتب او در خراسان
رواج فراوان دارد . در عین حال ما تاکنون ندیدهایم که در فقه آراء او نقل
شده باشد ، شاید کتب فقهی او از بین رفته است .
عیاشی ، ابتداء سنی بود و بعد شیعه شد ، ثروت فراوانی از پدر به او
ارث رسید و او همه آنها را خرج جمع آوری و نسخه برداری کتب و تعلیم و
تعلم و تربیت شاگرد کرد .
بعضی جعفر بن قولویه را که استاد شیخ مفید بوده است ( در فقه ) همدوره
علی بن بابویه و قهرا از فقهای دوره غیبت صغرا شمردهاند و گفتهاند که
جعفربن قولویه شاگرد سعد بن عبدالله اشعری معروف بوده است [١] ولی با
توجه به اینکه او استاد شیخ مفید بوده است و در سال ٣٦٧ و یا ٣٦٨
درگذشته است نمیتوان او را معاصر علی بن بابویه و از علمای غیبت صغرا
شمرد ، آنکه از علمای غیبت صغرا است پدرش محمد بن قولویه است .
٣ - ابن ابی عقیل عمانی ، گفتهاند : یمنی است ، عمان از سواحل دریای
یمن است ، تاریخ وفاتش معلوم نیست ، در آغاز غیبت کبرا میزیسته است
.
[١] الکنی و الالقاب .