خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٣
تفسیر ابوالقاسم محمودبن عمر زمخشری خوارزمی ملقب به جارالله است . زمخشری از اکابر علمای اسلام به شمار میرود . کتابهای زیاد در ادب ، حدیث و موعظه تألیف کرده است . با اینکه این مرد از بلاد شمالی ایران و سرزمینهای سردسیر بود سالها در مکه معظمه مجاور شد و گرمای طاقت فرسای هوای آنجا را تحمل کرد ، زیرا معتقد بود مجاورت بیتالله آثار معنوی فراوانی دارد . چون سالها مجاور بیتالله بود به " جارالله " معروف گشت و ظاهرا در همان وقت تفسیر کشاف را نوشت . زمخشری در جلد سوم کشاف ، ذیل تفسیر آیه ٥٦ از سوره عنکبوت که میفرماید : " « یا عبادی الذین آمنوا ان ارضی واسعة فایای فاعبدون » " : ای بندگان مؤمن من ، زمین من فراخ است ، پس تنها مرا پرستش کنید . پس از آنکه تشریح میکند که مؤمن باید مناسبترین سرزمینها را از نظر حفظ دین و عبادت پروردگار برای سکونت انتخاب کند ، میگوید : به جان خودم سوگند که سرزمینها از این نظر تفاوت فراوان دارند . ما آزمایش کردیم ، پیشینیان ما نیز آزمایش کردهاند : سرزمین حرم خدا و مجاورت بیت الله الحرام تأثیر فراوانی دارد بر روح و دل از نظر مقهور ساختن نفس اماره و تمرکز فکر و خیال و پیدایش روح قناعت و . . . زمخشری در یکی از مسافرتهای علمی زمستانی خود در خوارزم ، یک پای خود را از دست داد پس از این واقعه از پای چوبی کمک میگرفت با همان حال مسافرتهای طولانی کرد و چند سال مجاور بیتالله بود . تولد زمخشری در سال ٤٦٧ هجری و وفاتش در سال ٥٣٨ واقع شده است . ٣ - مفاتیح الغیب یا تفسیر کبیر ، تألیف محمدبن عمربن حسین بن حسن بن علی معروف به امام فخر رازی .