معنویت و در کمال لطافت اندیشه برقرار کرد . اذان اسلام ، نماز اسلام ، روزه اسلام ، حج اسلام ، جماعت و جمعه اسلام ، مسجد و معبد اسلام ، اذکار و اوراد مترقی و مملو از معارف اسلام ، ادعیه پر از حکمت و معرفت اسلام‌ شاهد گویایی است بر این مدعا .
اسلام بر خلاف مسیحیت و مانویت و آیین مزدکی ( و بر وفاق تعلیمات‌ زردشت ) اصل جدایی سعادت روح و بدن ، و تضاد کار دنیا و آخرت ، و فلسفه‌های مبنی بر ریاضت و تحمل اعمال شاقه ، پلیدی تناسل و تقدس تجرد برگزیدگان ( در کیش مانوی و کیش مزدکی ) و تجرد کار دینالها و پاپها ( در کیش مسیحی ) که دشمن تمدن است و در ایران در حال پیشروی بود منسوخ‌ ساخت و در عین توصیه به تزکیه نفس [١] پرهیز از نعمتهای پاکیزه زمین‌ را نکوهش کرد [٢] .
اسلام اجتماع طبقاتی آنروز را که ریشه بسیار کهن داشت و بر دو رکن خون‌ و مالکیت قائم بود همه قوانین و رسوم و آداب و سنن بر محور این دو رکن‌ می‌گشت درهم ریخت و اجتماعی ساخت منهای این دو رکن ، بر محور فضیلت ، علم ، سعی و عمل ، تقوا .
اسلام روحانیت موروثی و طبقاتی و حرفه‌ای را منسوخ ساخت ، آنرا از حالت اختصاصی بیرون آورد ، بر اصل و مبنای دانش و پاکی قرار داد ، از هر صنف و طبقه‌ای گوباش .
اسلام این فکر را که پادشاهان آسمانی نژادند ، برای همیشه ریشه کن ساخت‌ کریستن سن می‌گوید : سلاطین ساسانی خود را در کتیبه‌ها همیشه پرستندگان مزداه

[١] قد افلح من زکیها ٠ و قد خاب من دسیها » سوره الشمس . [٢] قل من حرم زینه الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق ». سوره الاعراف آیه . ٣٢