اسلام ، اندیشه خدای شاخدار و بالدار ، ریش و سبیلدار ، عصا به دست ، ردا بر دوش ، مجعد موی و دارای تاج کنگره دار را تبدیل کرد به اندیشه‌ خدای قیوم [١] برتر از خیال و قیاس و گمان و وهم ، متعالی از توصیف [٢] که همه جا و با همه چیز هست و هیچ چیز با او نیست [٣] هم اول‌ است و هم آخر ، هم ظاهر است و هم باطن [٤] او چشمها را می‌بیند اما چشمها او را نمی‌بینند [٥] .
اسلام توحید را چه ذاتی و چه صفاتی و چه افعالی در پر اوج ترین شکلش به‌ ایرانی و غیر ایرانی آموخت . اسلام اصل توحید را پایه اصلی قرار داد که‌ علاوه بر اینکه مبنای فلسفی دارد ، خود محرک فکر و اندیشه است .
اسلام خرافاتی از قبیل مصاف نه هزار ساله اهورامزدا و اهریمن ، قربانی‌ هزار ساله زروان برای فرزنددار شدن ، و زاییده شدن اهریمن به واسطه شک‌ در قبولی قربانی و بجا افتادن نذر ، همچنین دعاهای دیوبند ، تشریفات‌ عجیب آتش پرستی ، غذا و مشروب برای مردگان بر بامها ، راندن حیوانات‌ وحشی و مرغان در میان آتش ، ستایش آفتاب و ماه در چهار نوبت ، جلوگیری از تابش نور بر آتش ، منع دفن مردگان ، تشریفات کمرشکن دست‌ زدن به جسد میت یا بدن زن حائض ، منع استحمام در آب گرم ، تقدس شستشو با ادرار گاو و صدها امثال اینها را از زندگی فکری و عملی ایرانی خارج‌ ساخت .
اسلام در عبادت به جای مقابل آفتاب یا آتش ایستادن و بیهوده زمزمه‌ کردن و به جای آتش را بر هم زدن و پناه به دهان بستن ، و به جای زانو زدن در مقابل آتش و مقدس شمردن طشت نه سوراخه ، عباداتی در نهایت‌ معقولیت و در اوج

[١] الله لا اله الا هو الحی القیوم »سوره البقره ، آیه ٢٥٥. [٢] سبحان ربک رب العزه عما یصفون »سوره الصافات ، آیه ١٨٠. [٣] و هو معکم اینما کنتم »سوره الحدید ، آیه . ٤ [٤] هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن »سوره الحدید ، آیه ٣. [٥] لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار »سوره الانعام ، آیه ١٠٣.