خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٩

- مولی هستند .
- فقیه کوفه کیست ؟ - ابراهیم نخعی .
- مولی است یا عربی ؟ - عرب است .
هشام گفت : نزدیک بود قالب تهی کنم ، هر که را پرسیدم تو گفتی مولی‌ است . خوب شد لااقل این یک عرب است [١] .
در چه عصر و چه زمانی این چنین فرصت برای ایرانی پیدا شده است که‌ افتخار پیشوایی دینی مردم نقاط مختلف و کشورهای مختلف از حجاز و عراق و یمن و شام و جزیره و مصر و غیره را پیدا کند . در زمانهای بعد این‌ پیشوایی توسعه بیشتری پیدا کرد عجیب این است که سرجان ملکم انگلیسی ، قرن اول و دوم اسلامی را که دوره رنسانس و شکفتن استعدادهای علمی و معنوی‌ ایرانیان پس از یک رکورد طولانی است ، قرنهای سکوت و خمود ایرانی‌ می‌نامد .
سرجان ملکم عمدا می‌خواهد قضایا را از زاویه سیاسی و با عینک تعصبات‌ نژادی که مخصوصا استعمار قرن نوزدهم به شدت تبلیغ می‌کرد بنگرد و ارائه‌ دهد از نظر سرجان ملکم آنچه فقط باید آن را به حساب آورد این است که چه‌ کسی و از چه نژادی بر مردم حکم می‌رانده است ، و اما توده مردم در چه حال‌ و وضعی بوده‌اند و چه برده و چه باخته‌اند ، نباید بحساب آید .
امثال سرجان ملکم هرگز تاسفی ندارند که مثلا چرا حجاج بن یوسف آدم‌ می‌کشت و ستم می‌کرد ؟ تاسفشان و در حقیقت اظهار تاسف‌شان تحت این عنوان‌ است که چرا یک نفر ایرانی به جای حجاج بن یوسف کارهای او را نکرد ؟ بگذریم از این جمله معترضه .