اخلاق اکتسابی وابسته است به درجه تمدن ، البته تمدن انسانی و معنوی نه‌ صنعتی و فنی . اخلاق اکتسابی از طرفی وابسته است به نوع آموزش و پرورش‌ و از طرف دیگر به نظامات اجتماعی و سنن و آداب حاکم بر اجتماع . تاثیر عامل آموزش و پرورش تاثیر مستقیم است و تاثیر عامل محیط اجتماعی تاثیر غیر مستقیم .
قسمت مهمی از روحیه و اخلاق عمومی عکس العمل روحی افراد است در مقابل‌ جریاناتی که در محیط اجتماعی آنها می‌گذرد و مخصوصا سنن و قوانینی که بر زندگی آنها حکومت می‌کند .
ایرانیان از نظر اخلاق طبیعی یعنی اخلاق وراثی و اقلیمی مقام شایسته‌ای‌ داشته‌اند . ایرانیان از قدیم الایام به دارا بودن خصایص عالی ستوده‌ شده‌اند . هرودوت مورخ معروف یونانی در قرن پنجم قبل از میلاد که اصلا اهل‌ آسیای صغیر بوده و او را پدر تاریخ نامیده‌اند توصیف نسبتا جامعی از مردم‌ ایران آنروز کرده است آنچه هرودوت نوشته مجموعه‌ای از زشتیها و زیبائیهاست ، ولی می‌توان گفت زیبائیهایش بیشتر است [١] .
گزنفون ، شاگرد معروف سقراط ، که تقریبا یک قرن بعد از هرودوت بوده‌ است یکی دیگر از کسانی است که ایرانیان را توصیف کرده است ، ولی او بر عکس هرودوت که دوره اعتلای ایران را دیده و توصیف کرده است ، دوره‌ انحطاط ایران را دیده و مقایسه‌ای میان روحیه و اخلاق ایرانیان در دوره‌ کوروش و روحیه و اخلاق آنها در عهد خودش به عمل آورده و تغییر و انحطاط اخلاق ایرانیان را در دوره خودش توضیح داده است [٢] .
اگر اخلاق طبیعی ایرانیان را با سایر ملل مقایسه کنیم مسلما اگر بر -

[١] رجوع شود به تاریخ ایران باستان مشیرالدوله چاپ جیبی ، جلد ششم‌ ، صفحات ١٥٣٤ - . ١٥٣٦ [٢] همان مدرک ، صفحات ١٥٣٧ - . ١٥٤٢