واقع شده که ایران استقلال سیاسی داشته و نفوذ عرب قطع شده بود و افرادی‌ ایرانی و آریا نژاد بر ایران حکومت می‌کردند .
در کتاب تمدن ایرانی ، تالیف جمعی از خاورشناسان ، مقاله " مقاومت‌ و ادامه حیات دین زرتشت " [١] به قلم پ . ژ . مناشه می‌نویسد : شکست و انقراض دولت ساسانی به دست اعراب مسلمان نتوانست مایه‌ خفقان روح ایرانی شود و آیین زردشتی را نیز به صورت قطعی و کامل نابود نکرد . ایرانیان بقایای تمدن تلطیف شده و پرورده‌ای به اسلام تحویل دادند که بر اثر حیاتی که این مذهب در آن دمید جان تازه گرفت . . . . ایران به یکبار مسلمان نشد و مردم تمام نواحی آن در یک موقع دین‌ اسلام را نپذیرفتند و مقاومتی را که مذهب زردشتی در مقابل آن به خرج داد نمی‌توان نادیده گرفت .
پ . ژ مناشه پس از بحثی درباره اینکه مسلمین ، مجوس را در زمره اهل‌ کتاب می‌شمردند ، می‌گوید : مورخین و جغرافی نویسان عرب که در این مورد ماخذ اساسی ما هستند شهرهای متعددی را که هنوز در قرن سوم و چهارم هجری در آنها آتشکده‌هایی‌ وجود داشته است نام می‌برند . پس اگر چنین آتشکده‌هایی وجود داشته قطعا روحانیونی هم برای اعمال و مراسم مذهبی در آن بوده‌اند که لزوما به اندازه‌ کافی از رسوم مذهبی اطلاع داشته اند ضمنا طرز زندگی زردشتیان ایجاب‌ می‌نمود که افرادی برای تعلیم قوانین و اصول مذهب با مقام نیم مذهبی وجود داشته باشد . بنابراین ، تقسیمات طبقاتی دین زردشت حفظ شد و ما خواهیم‌ دید که این تقسیمات طبقاتی نزد اقلیت زردشتی و کسانی که مردد بودند تا کدامیک از آن دو مذهب را بپذیرند فعالیت قابل توجهی به خرج داد . در قرن سوم هجری مذهب

[١] صفحه . ٢٤٧