- پس زشتیها و پلیدیها ساخته کیست ؟ - زشتیها و پلیدیها را انگرامئنیو یعنی اهریمن بدین جهان آورده است .
- پس بدینگونه در جهان دو خدا وجود دارد ؟ - آری در جهان دو آفریدگار هست . . " .
ولی ظاهرا ماخذ جوزف گئر روایات زردشتی است نه ماخذ تاریخی . اگر بخواهیم به روایات سنتی زردشتیان اعتماد کنیم بدون شک باید زردشت را ثنوی بدانیم . چه مدرکی از کتاب " وندیداد " که جزئی از اوستای ساسانی‌ است بالاتر ؟ در این کتاب حتی سرزمینها تقسیم شده است ، سرزمینهای‌ پرخیر و برکت مخلوق اهورامزدا و سرزمینهای بی خیر و برکت مخلوق اهریمن‌ معرفی شده است .
و - چنانکه گفتیم - مختلف بودن مفاد گاتها سبب شده که دانشمندان‌ درباره ثنویت و یکتا شناسی زردشت اختلاف نظر داشته باشند .
گیرشمن ایران شناس معروف در کتاب " ایران از آغاز تا اسلام [١] می‌گوید : آیین زردشتی مبنی بر توحید نبود ، ولی در عهد ساسانی بر اثر نفوذ ادیان‌ بزرگ ( مسیحیت ) وحدت را پذیرفت .
و بر عکس دو مزیل همچنانکه سابقا نقل کردیم معتقد است که زردشت به‌ توحید دعوت می‌کرده است .
شهرستانی در الملل والنحل زردشت را موحد می‌داند . شهرستانی تحت تاثیر عقائد فلسفی و کلامی اسلامی مسئله خیر و شر را به نحوی توجیه می‌کند که فقط با اندیشه‌های اسلامی منطبق است نه با اندیشه‌های زردشتی .
حقیقت این است که اگر توحید را از همه جهات در نظر بگیریم بسیار مشکل است که بتوانیم آیین زردشت را یک آیین توحیدی بدانیم .

[١] به نقل کتاب مزدیسنا و ادب پارسی ، ص . ٢٦٤