را در ایران تشکیل می‌داده است و اگر چه پس از اسلام بیشتر به سوی اقلیت‌ گرایید ولی به هر حال کسانی که در ایران از مسیحیت به اسلام گرویده‌اند آنقدرها زیاد نیستند ، اکثریت ایرانیان را زردشتیان تشکیل می‌داده‌اند مانویان و مزدکیان نیز از این نظر عقائدی شبیه زردشتیان داشته‌اند ، لهذا ما بحث خود را به اصول عقاید زردشتیان و تا اندازه‌ای مانویان و مزدکیان‌ و به عبارت دیگر به عقاید آریایی و تحولات آن اختصاص می‌دهیم . آیا زردشتیان مقارن ظهور اسلام و مانویان و مزدکیان درباره مبدا هستی و پرستش آن چه عقیده‌ای داشته‌اند ؟ آیا خداشناس و موحد و یگانه پرست‌ بوده‌اند یا خدا نشناس و ثنوی و دوگانه پرست ؟ بدون شک زردشتیان مقارن ظهور اسلام و همچنین مانویان و مزدکیان ثنوی‌ بوده‌اند و این ثنویت را در دوره‌های بعد از طلوع اسلام نیز حفظ کردند و در دوره اسلام با علمای مسلمین در این زمینه مباحثه می‌کردند و از آن دفاع‌ می‌نمودند و تنها در نیم قرن اخیر است که زردشتیان دعوی توحید دارند و گذشته خود را یکباره انکار می‌کنند . البته از نظر ما جای خوشوقتی است که زردشتیان خرافات ثنوی را یکباره‌ کنار بگذارند و خدای یکتا را بپرستند ، ولی لازمه خداپرستی التزام به‌ راستی و درستی و دور افکندن تعصبات است ، علیهذا شایسته نیست مردمی که‌ دعوی خداپرستی دارند تاریخ گذشته خود را بر خلاف آنچه بوده است جلوه‌ دهند . اشتباه نشود ، ما مدعی نیستیم که دین زردشت حتما از اصل ، یک دین‌ ثنوی بوده است و بنابراین زردشت که قطعا مدعی پیامبری است کاذب بوده‌ است ، خیر ما چنین ادعایی نداریم . مسلمانان از صدر اول غالبا با زردشتیان به روش " اهل کتاب " عمل کرده‌اند . یعنی مدعی بوده‌اند که‌ این آیین در اصل و ریشه یک دین توحیدی و آسمانی بوده است و در ادوار بعد ، همچنانکه مسیحیت منحرف شد و به تثلیث گرایید آیین زردشتی به‌ ثنویت گرایید ، به همین جهت شخص زردشت نزد ما محترم است آنچه‌