خدمات متقابل اسلام و ایران - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٣
جانشین خود را اختیار نکرده و ولیعهد نداشتهاند . زیرا اگر پس از مرگشان
" موبدان موبد " به پادشاهی وی تن در نمیداد به سلطنت نمیرسید در تمام
این دوره پادشاهان همه دست نشانده " موبدان موبد " بودند و هر یک از
ایشان که فرمانبردار نبود دچار مخالفت موبدان میشد و او را بد نام
میکردند ، چنانکه یزدگرد دوم که با ترسایان بدرفتاری نکرد و به دستور
موبدان به کشتار ایشان تن در نداد او را " بزهکار " و " بزهگر "
نامیدند و همین کلمه است که تازیان " اثیم " ترجمه کردند و وی پس از
هشت سال پادشاهی ناچار شد مانند پدران خود با ترسایان ایران بدرفتاری
کند [١] .
ایضا میگوید :
در ارمنستان که از زمان تشکیل دولت " ماد " چه در دوره هخامنشی و چه
در دوره اشکانی و ساسانی همیشه از ایالات مسلم ایران بوده و مدتهای مدید
شاهزادگان اشکانی در آنجا پادشاهی کردهاند ، ساسانیان سیاست خشنی پیش
گرفته بودند و به زور شمشیر میخواستند دین زرتشتی را در آنجا رواج دهند .
ارمنیان در نتیجه همین خونریزیها قرنها پایداری و لجاجت کرده نخست در
مذهب بت پرستی خود پا فشرده و سپس در حدود سال ٣٠٢ میلادی اندک اندک
بنای گرویدن به دین عیسوی را گذاشتند و طریقه مخصوصی اختیار کردند که به
کلیسای ارمنی معروف است ، و در نتیجه همین اختلاف مذهبی در تمام دوره
ساسانیان کشمکش بر سر ارمنستان در میان ایران و روم باقی بود ، و این
اختلاف نیز نه تنها ایران را در برابر امپراتوران رم و بیزنتیه یا
بوزنتیه ( بیزانس ) و رومیة الصغری یا روم غربی و شرقی ضعیف میکرد ،
بلکه کار بیگانگان دیگر و از آن جمله تازیانی
[١] تاریخ اجتماعی ایران ، جلد دوم ، صفحه . ١٩