آن ترجمه‌های عربی از یونانی ، علم و حکمت و همه فنون چنان در ممالک‌ اسلامی و مخصوصا در ایران رواج یافت که هزاران عالم نامدار مانند ابن‌ سینا و فارابی و بیرونی و محمد بن زکریای رازی و غیر هم باده هزاران‌ تألیف مهم ( البته ٩٩ درصد به عربی ) به ظهور آمدند و تمدن بسیار درخشان‌ اسلامی قرون ٢ تا ٧ اسلام که شاید پس از یونان و روم بزرگترین و عالیترین‌ تمدن دنیا باشد به وجود آمد . . .
آقای تقی زاده در این گفتار خود همین قدر می‌گویند اسلام به ایران روح‌ تازه داد ، درباره این مطلب بحثی نمی‌کنند که اسلام از ایران چه چیز را گرفت و چه چیز به او داد که در نتیجه ایران روح تازه یافت ما سعی‌ می‌کنیم انشاء الله در این کتاب تا حدودی این مطلب را روشن کنیم . ایشان‌ فقط اشاره می‌گویند " اصول عدالت و قوانین منظم آورد " که البته اینها قسمتی است از آنچه اسلام آورده و داده است ایشان در سخن خود صریحا ادعا می‌کنند که این اسلام بود که زمینه را برای شکفتن استعدادهای ادبی و حکمت‌ عملی از قبیل سعدی و حافظ و ناصر خسرو برای شکفتن استعدادهای فلسفی وطبی‌ و ریاضی از قبیل ابن سینا و فارابی و رازی و بیرونی فراهم کرد .
آقای زین العابدین رهنما در مقدمه ترجمه و تفسیر قرآن [١] چنین‌ می‌نویسد : ظهور دین اسلام در عربستان یکی از بزرگترین انقلابهای تاریخ بشری بود . . . در اول سده هفتم مسیحی شروع شد و به تدریج در مدت کوتاهی تمام شبه‌ جزیره عربستان را فرا گرفت ، پس از آن به کشورهای مجاور هم که دارای‌ برجسته ترین تمدن و فرهنگ آن عصر بودند رو آورد . تغییرات و تحولات‌ شگرف و بسیار ژرفی که در مردم و جامعه آن کشورها به نام اصول مذهبی به‌ وجود آورد از شگفتیهای پر از رمز

[١] صفحه . ٧٥