زوزان ـ (چو رمضان) به نوشته مراصدالاطلاع[ر.ض]، ناحيه زيبايى است مابين جبال ارمنيّه و آذربايجان و موصل و دياربكردر تركيه كه اهل آن ارمن و طوايف اكراد است.

زوزاو ـ بنّا و گل كار.

زوزش ـ (چو سوزش) نفوذ و اقتدار.

زوزن ـ (چو سوزش) دِرهَم و (چو سوزن و روزن) نام پادشاهى و اسم ولايتى است. در مراصد[ر.ض] فرمايد: ناحيه بزرگى است از نيشابور كه بر ١٢٤ قريه مشتمل مى باشد.

زوزنى ـ (چو سوزنى و روغنى) منسوب به زوزن[ر.م]و (چو دوختى) به لغت زند، زانو است.

زوزه ـ گريه و نوحه و آه و ناله.

زوش ـ (چو سَبُك و حبش) زاوش [ر.م] و (چو گوش) خشمگين و ترش روى و تندخوى و كج طبيعت و زودرنج و نيرومند.

زوغ ـ (چو دوغ) نهر و رودخانه.

زوفا ـ (چو طوبا) دوايى است معروف كه به نام تر و خشك به دو قسم مقسوم مى باشد. اما اوّلى ـ كه «زوفاى رطب» نيز گفته و به پارسى «سنگل ميش» و به تركى «شقلداق» نامند ـ عبارت از چركى است كه در دنبه و موى زير شكم و كنج ران و زير دم مطلق گوسپند و يا گوسپندان بلاد ارمن جمع و منعقد و بيشتر به سبب چريدن گياهى شيردار و با حدّت از منافذ به طريق ترشح بيرون آيد و بهترين آن، آن است كه در آب جوشانيده و پشم را از آن جدا كرده و جمع نمايند و يا كوبيده پشم را از آن اخراج كنند و هرگاه منعقد آن به هم نرسد، پشم ميان ران بز و گوسپند را جوشانيده و چربى آن را گرفته و به كار برند و محلّل اورام صلبه و مضمضه[ر.م] كردن مطبوخ آن با سركه مسكن درد دندان است. و اما قسم دويّمى ـ كه «زوفاى يابس» گفته و به پارسى «اشنان دارو» ناميده و به «زوفاى مصرى» اشتهار يافته و به فرانسه «هيزوپ» و به يونانى«اوسوپوس» خوانده و عبرى ها آن را «گياه مقدس» نامند ـ به نوشته پزشگى نامه[ر.ض، عبارت از نباتى است كوچك و برگ هايش مخطّط و گل هايش آبى بنفش رنگ و داراى بوى معطّر و علاوه بر دُهن فرّار مقدار زيادى ماده عامل تلخ و مقدار كمى كافور در آن موجود، از اين جهت اثر آن از ساير بيشتر و در امراض مزمن ريه و به خصوص سل و نزلهر.م] مجرّب است. و در «اشنان دارو» از برهان]ر.ض [گويد: زوفاى مصرى گياهى است دوايى شبيه به برگ حنا و نافع استسقا[ر.م و هم در «زوفا» ] گويد: زوفاى يابس شبيه به برگ سناى مكّى بوده و بهترين وى آن است كه از كوه بيت المقدس آرند. و در تحفه[ر.ض] و مخزن الادويه[ر.ض] گويند: زفاى يابس گياهى است مفروش بر روى زمين; برگ آن شبيه به برگ صعتر بستانى و