قامــوس المعـــارف - مدرس تبريزى، محمدعلى - الصفحة ٢٣٠
شيرى) ستاره اى متوسط به شمار مى رود، كه روشنى و اندازه ظاهرى آن معلول نزديكى به زمين است.
٢. فاصله از زمين: فاصله ميانگين خورشيد از زمين ٦/١٤٩ ميليون كيلومتر است. اين فاصله در دى ماه (نقطه حضيض بيش از ٥ ميليون كيلومتر كمتر از تيرماه(نقطه اوج) است.
٣. قطر خورشيد: قطر ظاهرى خورشيد در فاصله اى كه از زمين دارد ـ يعنى يك صد و پنجاه ميليون كيلومتر ـ برابر است با ٣١ دقيقه و ٥/٥٩ ثانيه قوسى و يا ٥/١٩١٩ ثانيه قوس برابر با يك ميليون و سيصد و نود هزار (٠٠٠،٣٩٠،١) كيلومتر كه برابر با ١٠٩ برابر قطر زمين است.
٤. حجم خورشيد: برابر است با يك ميليون و دويست و پنجاه هزار(٠٠٠،٢٥٠،١) برابر زمين .
٥. جرم خورشيد: برابر است با ٣٣١٠×٢ كيلوگرم يا ٢٧١٠×٢ تن، بنابراين اگر خورشيد را در يك كفه ترازو بگذاريم بايد سيصد و سى و سه هزار و چهارصد (٤٠٠،٣٣٣)زمين در كفه ديگر قرار دهيم تا توازن برقرار گردد.
٦. چگالى خورشيد: تراكم و چگالى خورشيد ٤/١ برابر چگالى آب است، يعنى يك سانتى متر مكعب از مادّه آن برابر ٤/١ گرم آب است، و در مقايسه با تراكم و چگالى زمين بايد گفت يك چگالى متوسّط آن در حدود ٢٥% چگالى ميانگين زمين مى باشد.
٧. گرانش سطحى خورشيد: شتاب گرانش سطحى خورشيد ٢٨ برابر شتاب گرانش در سطح زمين است، بنابراين يك نيروسنج وزن يك شىء ١٠كيلويى درونى زمين را در آنجا ٢٨٠ كيلو نشان خواهد داد.
٨. لايه هاى خورشيد: ١. توده مركزى در شعاع تقريبى يك صد و هفتاد و پنج هزار(٠٠٠،١٧٥)كيلومتر از مركز خورشيد قرار گفته و تراكم آن برابر يك صد و شصت هزار(٠٠٠،١٦٠) در متر مكعب، يعنى تقريباً دوازده(١٢) برابر سرب است. ٢. رخشان كره محيط به توده مركزى و ستبراى آن چهارصد(٤٠٠)كيلومتر است. ٣. رنگين كره، بر فراز رخشان كره قرار گرفته و ضخامت به چندين هزار كيلومتر مى رسد، و تراكم آن در بخش هاى زيرين حدود ده (١٠) كيلومتر در هر متر مكعب است.
٩. كلف هاى خورشيدى: كلف ها(لكه هاى سرخ مايل به سياهى) به سطح خورشيد در دو كمربند پديدار مى شوند; يكى بين ٥ درجه تا ٤٠ درجه شمالى و ديگرى ٥ درجه و ٤٠ درجه جنوبى و دوام برخى آنها ٤ تا ١٠٠ روز مى باشد.
١٠. ميدان مغناطيسى: هر كلف مركز يك ميدان مغناطيسى است كه قطب برخى از آنها شمال گرا و برخى جنوب گرا است.
١١. دوره تناوب كلف ها ٢٢ سال مى باشد.
١٢. زاويه ميل: محور حركت چرخشى خورشيد، زاويه اى برابر ١٠/ْ٧ درجه با خطى مى سازد كه بر مدار زمين عمود است. قطب شمال خورشيد در مهرماه به سمت زمين مايل مى شود و در فروردين ماه از آن دور مى گردد.
١٣. سرعت خاص: خورشيد با سرعتى معادل ٢٠ كيلومتر در ثانيه به جانب صورت فلكى بر زانو نشسته (= هركول يا الجاثى على ركبتيه) در حركت است. برخى گفته: حركت خورشيد به جانب صورت نسر واقع (كركس نشسته) است. اين دو صورت در كنار هم قرار دارند. البته خورشيد نيز روى مدارى دايره گون دور مركز كهكشان راه شيرى مى گردد.
١٤. كاهش: خورشيد در هر ثانيه ١٠٩ كيلوگرم و در هر ساعت ٣٩٢٤ كيلوگرم از جرم خود مى كاهد و آن را به عنوان «باد خورشيدى» پخش مى نمايد. با اين روند مدتى برابر ٢٣١٠×٦ سال وقت لازم است تا همه جرم خورشيد بر باد رود، اين مدت تقريباً برابر ٤١٠×٦ بار طولانى تر از مدت زمان آغاز پيدايش و فعاليت آن تا زمان حاضر است. اين محاسبه بر پايه فرضى است كه نيرويى جايگزين نيروهاى از دست رفته خورشيد نباشد.
١٥. عناصر خورشيد: خطوط طيفى خورشيد تا اين زمان چنين نشان داده كه ٦٥% عناصر خورشيد شناخته