ديسان ـ (چو ديدار) دهى است در هرات و هم نام پدر راهبى است كه به ابن ديسان معروف و در ١٢٢ميلادى مذهب جديدى از عقايد مجوس انتخاب كرده و اختراع نموده و نسبت به نام پدرش به ديسانيّهاش موسوم داشته و تزويج دختر و مادر را روا شمرده و مانند ثنويّه ـ كه به دو اصل معتقد هستند ـ شمس را پدر حيات و قمر را مادر زندگانى دانسته و تمامى مواليد ثلاثه[ر.م] و فيوضات اين نشأه را از اثر اجتماع اين دو كوكب اعظم كه در هر ماه يك دفعه وقوع يابد، پندارند و اين عقيده واهيه مدتى در صدر اسلام هم مى بوده و ابوالخطابنام كه رئيس ديسانى هاى كوفه بود، در هنگامى كه به مريدان خاطرنشان نمود كه تير و شمشير در بدن آن مجسّمه تزوير كارگر نباشد، اسير لشگر ظفراثر اسلام بوده و در اثناى اعدام مورد طعن و شماتت مريدان گرديده و در جواب ايشان گويد كه در مقابل مشيّت الهى مكر و حيله واهى كارگر نباشد.

ديسانيّه ـ فرقه اى است كه در «ديسان» مذكور افتاد.

ديسقوريدوس ـ حكيمى بوده گياه شناس يونانى در قرن١م.

دَيسَم ـ (ل) بستان افروز[ر.م] و بچه خرس.

ديسناو ـ رجوع به تركيبات «ديس» شود.

ديسه ـ (چو كيسه) شخص.

ديش ـ (چو ريش) داد و دهش و امر به دادن.

ديفْ رَخش ـ نوايى است از موسيقى.

ديفروجاس; ديفروجَس ـ به يونانى، نوعى از مرقشيشا]ر.م [و يا مطلق آن است.

ديك ـ (چو نيك) شب و روز گذشته و توپ قلعه كوب و به معنى معروفديگ و به عربى، خروس است و در بستان السياحة[ر.ض] گويد كه بتى است كه شهرى را به نام آن بت خوانند و آن شهر در كنار دريا واقع و اطرافش واسع و مردمانش هندو و تناسخى مذهبند.

ديك افزار; ديك اوزار ـ ديگ بزرگ و آنچه از حبوب و ادويه و غيره كه در طعام ريزند.

ديك بر ديك ـ در تحفه[ر.ض] گويد كه اسم فارسى است و «مرگ موش عملى» نيز گويند و آن زرنيخ]ر.م [و آهك و زنگار[ر.م] و زيبق جيوه است كه مجموع را ساييده و در ديگ مضاعف تصعيد كنند; از جمله سمومات قويّه و تند و در بردن گوشت متعّفن زخم ها و قطع سيلان خون جراحات و با عسل جهت قلع آثار جلد و دانه بواسير مؤثر است.

ديك پايه; ديك دان ـ ديزندان[ر.م]، اِفراداً و تركيباً و به «شلياق» هم رجوع نمايند.

ديك رخشنده ـ توپ قلعه كوب معروف.

ديكابر ـ ماه دسامبر.

ديكانه ـ سنگ پشت و لاك پشت.

ديكبَرگى ـ خرجين.

ديكتاتر; ديكتاتور ـ به نوشته احمد رفعت عثمانى[ر.ض]، به معنى حاكم مطلق و ازآن رو كه غايت مدت مأموريت حاكم همچنانى شش ماه است، از طرف قونسول ها نمايندگان تعيين شده و صاحب نفوذى عالى بوده و به محاربه و مصالحه مقتدر و تنها از تصرف دلخواهى در خزينه دولتى ممنوع مى باشد.