قامــوس المعـــارف - مدرس تبريزى، محمدعلى - الصفحة ٤١٢
تمام نموده ودر حدود سالى يك دوره كرده و در هر سالى يك ماه و نيم رجعت نمايد و اما ترجمه اجمالى اين كوكب به نوشته ارباب هيئت جديده، آنكه مدار آن پنجاه درجه از منطقة البروج[ر.م] مايل و بُعد آن از آفتاب بيشتر از عطارد و ٦٦مليان ميل بوده و حركت محورى آن ٢٣ ساعت و ٢٢ دقيقه و حركت سنوى آن به دور آفتاب ٢٢٥ روز و در جسامت هم مثل زمين بوده و جزئى تفاوت داشته و بيشتر از سنگ هاى معدنى تشكيل يافته و مانند زمين سلسله هاى جبلى دارد و آتمسفر زياده مبسوط و ممتد دارد و قدر تفاوت آن با زمين به نوشته بعضى از ارباب فن، به نسبت نُه و ده مى باشد. و چنانچه حس سليم شهادت دارد، دائماً به دور آفتاب گردش كرده و در اين طرف و آن طرف آن واقع و گاهى در اوّل شب در سمت مغرب پيدا و گاهى در آخر شب در جهت مشرق هويدا و متقدمين يونان زهره را نيز مانند عطارد دو كوكب جداگانه دانسته و آن را دو نام داده بودند: آن كه نزديكى صبح ديده مى شد «ليوتسيفر» يعنى مبشّرالضياء خوانده و آن را كه وقت شام ديده مى شد «ويسپير» مى ناميده اند، يعنى ستاره شب. بعد معلوم شد كه اين دو در واقع يك كوكب است كه از گرديدن به دور آفتاب گاهى در مقدمه آفتاب طلوع كرده و گاهى در عقب آن نمايان گردد و ازآن رو كه مانند ساير اجرام خانواده شمسيّه ذاتاً تاريك و از شمس كسب نور و حرارت مى نمايد، آن نيز مانند ماه و عطارد تغيّرات داشته و گاهى مثل هلال و داس و گاهى چون نيمه ماه مى نمايد، و در هنگام عبور از ميان زمين و آفتاب طرف تاريكش به سوى ما شده و مانند لكه سياهى در روى آفتاب مى افتد و ليكن به جهت صغر حجم، كسوف شمس را قادر نباشد و اين حال را «احتراق زهره» گويند. و زهره در مدار خود به دور آفتاب آهسته به دور خود نيز دور كرده و دو دور را در يك وقت تمام كند. و خط استواى آن خيلى گرم و قطبين آن بسيار سرد و فصول اربعه اش مانند زمين است و ازآن رو كه مدار زهره كوتاه تر از مدار زمين است، سال آن هم كمتر از سال ما بوده و معادل هفت ماه و نيم ما است و چون از ما نزديك تر به آفتاب است، نوريّت و ناريّت آن نيز بيشتر و دوبار و نيم مقابل نور و حرارت زمين است. و بالجمله زهره و عطارد را «سيّاره داخله» گويند كه مدار آنها در داخل مدار زمين واقع و مرّيخ را «خارج» خوانند كه مدار آن در خارج مدار زمين بوده و اوّلين سيّارات خارجه است كه در بيرون مدار زمين سير مى كنند.