قامــوس المعـــارف
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص

قامــوس المعـــارف - مدرس تبريزى، محمدعلى - الصفحة ٣٧٧

١. قطر آن: كه به نوشته ملاعلى قوشجى[ر.ض] و بعضى از ارباب هيئت قديم، ١٤٤٣٥ فرسخ و به نوشته بعضى ديگر از ايشان، ١٤٠٣٥ فرسخ بوده و به فرموده احمد رفعت عثمانى[ر.ض]، ٣٧٩٥٠ ميل كه نُه معادل قطر ارض است، مى باشد و به قول ابوريحان[ر.ض]، ٥٢ ٩٦٧٢ فرسخ و دور جرمش ٣٠٣٩٨ فرسخمتوسط شعاع ١٤/٩ برابر زمين است.

٢. بزرگى و جسامت حجم آن: كه ١٨٢ يا ٧٦٠ يا ٧٦٤ يا ٨٠٠ يا ٨٦٤ برابر زمين مى باشد على الخلاف بين ارباب الهيئتين.

٣. بُعد آن از آفتاب: كه ١٣٢٥مليون ورست[ر.م] يا ٨٧٦مليون ميل و يا ٨٧١مليون ميل بوده و نور و حرارت آفتاب به زحل نود بار كمتر از زمين مى رسد.

٤. بُعد فلك زحل از مركز عالم: كه به نوشته بعضى از پيشينيان، بعد سطح مقعّر آن از مركز عالم ٢١٥،٩٩١،٢٣ فرسخ و بعد سطح محدّب آن ١٨٨،٥٠٩،٣٣ فرسخ مى باشد و به قول ابوريحان[ر.ض]، ٣٦١،٦٦٣،٢ فرسخ است.

٥. در مقدار سير آن: كه در هر ثانيه مقدار هشت ورست٠٦/١كيلومتر و نيم در مدار مبسوط خود طى مسافت كرده و در مدت ٣٠ يا ٢١٢٩ سال يك مرتبه به دور آفتاب گرديده و تقريباً يك سال آن سى سال كره زمين مى باشد و اما حركت محورى آن كه منشأ حصول شب و روز است، در مدت ٢١١٠ يا ٤١١٠ ساعت يك مرتبه به دور محور خود مى گردد و ازاين رو شبانه روز كره زحل كمتر از شبانه روز كره ارض است و فصول اربعه هم دارد و مكشوف گرديد كه هر فصل آن تقريباً هفت سال و نيم كره زمين است و مدار زحل ٢٨ درجه متمايل از منطقة البروج]ر.م [است.

٦. از حالات عجيبه و خصوصى زحل حلقه و اقمار آن است كه ٨ يا ٩ قمر به دور آن گرديده و حلقه بزرگ و نورانى مركّب از سه حلقه ـ كه هيچ كدام از سيّاره ها مثل آن را ندارند ـ مانند كمربند به دور زحل احاطه كرده و در ميان خود زحل و حلقه آن بازهم مسافت مخلاّى بسيار عجيبى است و آن حلقه آن قدر بزرگ است كه اين زمين ما را مانند گويى در روى آن مى توان غلطانيد و بعضى از ارباب هيئت جديد بعد از ذكر حلقه و اقمار زحل گويد كه ما با چشم غيرمسلّح زحل را مانند ديگر كواكب نقطه منوّرى مى بينيم و حلقه آن مطلق معلوم نمى كند و براى اين تحقيقات بايد با تلسكوپ نظر نمود.[١]

]تبصره محقّق: كيوان يا زحل (Saturn) ششمين سيّاره از منظومه شمسى و داراى حلقه ها است. ويژگى هاى اين سيّاره عبارتند از:

١. كيوان با چهره اى درخشان و رنگى مايل به زرد در ميان بيشتر ستارگان آسمان كاملاً مشخّص و چشمگير است.

٢. جرم اين سيّاره ٩٥ بار بيشتر از جرم زمين و اندازه آن از همه اعضاى خانواده خورشيد ـ غير از برجيس ـ بزرگ تر است.

٣. حجم كيوان ٧٣٥ برابر زمين مى باشد.

٤. چگالى: تراكم مواد كيوان ١٢٨% چگالى زمين و ٧% چگالى آب است. اين مقدار نشان دهنده آن است كه زحل مى تواند بر سطح آب شناور باشد.

٥. فاصله از خورشيد: كيوان روى مدارى به فاصله حداقل ١٣٤٨ ميليون كيلومتر و ميانگين ١٤٢٨ميليون كيلومترى خورشيد حركت مى كند. مدت اين گردش برابر ٢/١٠٧٥٩ روز زمينى، يعنى ٦٤/٢٩ سال است.

٦. زاويه ميل مدار: اين سياره با زاويه ميل ٥/٢ درجه از منطقة البروج و زاويه ميل استواى آن با مدارش تقريباً ٢٧ درجه در حركت است و سرعت مدارى آن ٦٤/٩ كيلومتر در ثانيه است.

٧. قطر: قطر زحل در قطب ها ١٠٧٦٣٠ كيلومتر و در استواء ١١٩٣٢٠ كيلومتر است كه در مقايسه با زمين ١٠٧٨٠٠ كيلومتر بيشتر از قطر زمين مى باشد.

٨. شتاب گرانش: شتاب گرانش سطحى كيوان برابر


[١] بر اساس آخرين اطلاعات به دست آمده از ناسا، مساحت سطح كيوان ٥/٨٣ برابر زمين بوده و ٩٥ برابر زمين جرم دارد; روز كامل زحل ١٠ ساعت و ٣٩ دقيقه است و انحراف محورى آن ٧٣/٢٦ درجه مى باشد و تعداد قمرهاى آن تاكنون ٦٢ عدد تأييد شده است.