قامــوس المعـــارف - مدرس تبريزى، محمدعلى - الصفحة ٢٧٨

دَم بدم ـ (چو دربه در) احياناً و ساعت به ساعت.

دَم بسته ـ متحيّر و ساكت.

دمِ تسليم ـ خاموشى و رضاطلبى و فرمان بردارى و ساعت جان كندن.

دُم جُنبانك ---> صفراغون.

دم چه ـ (چو غنچه) دم كوتاه و دنباله.

دَم خوردن ـ آسوده شدن و فريب خوردن و نفس راست كشيدن.

دُم دار ـ قول و شرط و دنباله دار و واپس مانده و جماعتى كه از دنباله لشگر راه روند كه «چنداول» هم گويند.

دَمْ دَميا ـ دريا.(ند)

دَم زدن ـ سكوت ورزيدن و توقّف كردن و ترك نمودن و دعوى كردن و نفس كشيدن و آواز بابوى از دهان آوردن.

دَم ساز ـ دوست و موافق به مدّعا و مونس.

دُم ستاره ---> ستاره دمدار.

دَم سرد ـ آه و حرف نااميدى.

دُم سِنجه; دُم سيجه ـ دمتك[ر.م].

دَم شناس ـ دانا و حكيم و طبيب.

دم غاز; دم غازه; دم غز; دم غزه ـ (چو گلزار و بتخانه و دختر و بتكده) بيخ دُم و ميان دم و استخوان ميان دم حيوانات پرنده و غير پرنده.

دَم كردن ـ گرمانيدن به درجه اى كه به حد جوش نرساند.

دَم كشيدن ـ دم زدن[ر.م].

دُم گاو ـ گاودُم[ر.م] و تازيانه بزرگ.

دَم گاه ـ گلخن[ر.م] و دمه[ر.م] و كوره آهنگرى و غيره.

دَم گرفتن ـ دم زدن[ر.م].

دَم گرفته ـ اسم مفعول و ماضى بعيد از دم گرفتن[ر.م]، بالخصوص تَف گرفته و پوستى كه در وقت دباغت گنديده باشد.

دَمِ گرگ ـ علاوه بر معنى تركيبى معروف، صبح كاذب و منزل شوله[ر.م].

دَم گه ـ دم گاه[ر.م].

دُم لابه ـ غلطيدن و دم جنبانيدن سگ در زير پاى صاحب خود.

دَم نيمروز ـ آه دردناك.

دما ـ (چو رضا) دَم و نفس و (چو قضا) رودخانه و مزاج و طبيعت.

دَمابر; دَماور ـ دَم زن و دَم زننده.

دمادم ـ (به ضمّ دالين) پى درپى و (به فتح آنها)دم به دم و دميدن و نفس به نفس و هميشه و هر ساعت و هم به فرموده تحفه[ر.ض]، نوعى از لوبياى هندى است كه به قدر ماش و سرخ و شفّاف و بر سر آن نقطه سياهى و به هندى «مسور» نامند. گرم و خشك و مقوّى دماغ و قاطع سيلان آب دهن است.

دمار ـ (چو بهار) تباه و هلاك و دم و نفس و بيخ و ريشه و دود و دخان و مايحتاج مردمان و به تركى، رگ را گويند و (چو چنار) بلده اى است در يمن قريب به ولايت كوكبان و مردمانش مابين زيديّه و اماميّه هستند.

دماغ ـ (چو كتاب) در شرح قاموس[ر.ض] گويد كه مغز سر و يا جايى است كه نرم مى باشد از ميان سر و مغز در او است يا امّ الرأس و بالاى پيشانى است و در اصطلاح اطبا، گاهى به تمامى سر اطلاق كرده وگاهى به مجموع آنچه در توى جمجمه است از مغز و غيره استعمال نمايند و در تشريح پولاك[ر.ض] گويد: دماغ جسمى است بيضى شكل كه در جوف رأس واقع و مبدأ و مركز و منبت جميع اعصاب حسّاسه و محرّكه و قواى ظاهره است و از عُجب و تكبّر هم كنايه نمايند.

دماغه ـ در اصطلاح جغرافيين، پيشرفتگى خاك است در آب.

دماگوژى ـ به فرانسه، عوام فريبى است.

دمامه ـ (چو شمامه) نفير و كوس و نقّاره.

دمان ـ وقت و زمان و دميدن و اسم فاعل از آن.

دمان كَش ـ زمان و مدت.

دماوند ـ (به فتح دال و واو) به نوشته بستان السياحة[ر.ض]، قصبه اى است شهرمانند كه در قرب جبل عظيم و آن كوه