كه در هم چيده و بهم رسته است مراد تراكم شكوفه است يا كثرت ميوه و افراد نخل بذكر بجهت فرط ارتفاع و كثرت شدت منافع آنست و اين همه را برويانيديم‌ رِزْقاً لِلْعِبادِ بجهة روزى مر بندگان را و ميتواند بود كه نصب آن بر مصدرية باشد بنا بر آنكه انباط در معنى رزقست يا فعل آن محذوف باشد يعنى روزى داديم روزى دادنى‌ وَ أَحْيَيْنا بِهِ‌ و زنده گردانيديم بدان آب‌ بَلْدَةً مَيْتاً زمين مرده را يعنى زمين خشك بى‌نبات پس هم چنان كه زمين را زنده گردانيديم بآب‌ كَذلِكَ الْخُرُوجُ‌ همچنانست بيرون آمدن شما از قبر يعنى زنده گشتن شما و بعرصه محشر حاضر شدن چه هر كه امعان نظر كند و نيك تامل نمايد در احياى دانه كه مانند مرده‌ايست كه در خاك مدفون است عالم خواهد شد بر اينكه شخصى كه بر اخراج آن قادر باشد قادر خواهد بود بر اخراج موتى از قبر پس بجهة تسلى خاطر عاطر سيد انبيا صلّى اللَّه عليه و آله كه از تكذيب قوم خود ملول بود از حال مكذبان امم ماضيه خبر ميدهد كه‌ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ‌ تكذيب كردند پيش از اهل مكه‌ قَوْمُ نُوحٍ‌ گروه نوح كه بنى شيث و بنى قابيل بودند مر حضرت نوح را سلام اللَّه عليه‌ وَ أَصْحابُ الرَّسِ‌ و ياران چاه پر كرده از سنگ پيغمبر خود را از عكرمه منقولست كه ايشان جماعتى بودند كه پيغمبر خود را كه حنظله ابن صفوان بود شهيد كردند و در چاه انداختند و آن را از سنگ پر كردند و از ضحاك روايت است كه رس نام چاهيست كه كفار صاحب ياسين را كه پيغمبر ايشان بود در آنجا بقتل رسانيدند و نزد بعضى ديگر اصحاب الرس جماعتى بودند كه بر سر چاههاى يمامه منزل كرده بودند و گويند كه ايشان اصحاب اخدودند و تفصيل حكايت ايشان در سورة البروج سمت ذكر خواهد يافت و پيش بعضى مراد اصحاب بئر معطله‌اند كه بجهة تكذيب مستاصل شدند و آن چاه بواسطه فقد عامر معطل شد و در اكثر تفاسير مذكور است كه آن چاه در پايان كوهى بود در حوالى حضرموت و از ابو جعفر و ابو عبد اللَّه عليه السلم نقل كرده‌اند كه ابتداء سحق نسا از اصحاب رس شد حاصل كه ايشان تكذيب نمودند پيغمبر خود را وَ ثَمُودُ و قوم ثمود تكذيب كردند صالح پيغمبر را وَ عادٌ و گروه عاد هود را وَ فِرْعَوْنُ‌ و فرعون مر موسى و هارون را مراد فرعون است و قوم او تا معطوف و معطوف عليه در معنى جمعيت ملايم يكديگر باشند وَ إِخْوانُ لُوطٍ و برادران لوط را ذكر قوم لوط بعنوان اخوان بجهة آنست كه ايشان اظهار آن حضرت بودند و از انساب او وَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ و ياران ايكه شعيب را و ايكه بمعنى بيشه و جنگل است‌ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ‌ و گروه تبع مر تبع‌