آنست بمعنى نخل چه آن اسم جنس است و مراد از آن جمع است يا بنا بر رعايت فواصل و گفته‌اند كه خاويه بمعنى ساقطه است يعنى درختان بر زمين افتاده و در روايت آمده كه طول قامت ايشان دوازده كز بود و بجهة اين حق سبحانه تشبيه آنها بنخل كرد فَهَلْ تَرى‌ لَهُمْ‌ پس آيا مى‌بينى مر ايشان را مِنْ باقِيَةٍ هيچ نفسى باقى مانده يا هيچ بقيه و ميتواند بود كه مصدر باشد يعنى بقايى مانند طاغيه كه بمعنى طغيانست و استفهام بر سبيل انكار است يعنى همه مستاصل شدند و يكى از ايشان باقى نماند وَ جاءَ فِرْعَوْنُ‌ و آمد فرعون‌ وَ مَنْ قَبْلَهُ‌ و آمدند آنها كه پيش از او بودند وَ الْمُؤْتَفِكاتُ‌ و اهل ديههاى مؤتفكه و منقلبه بر اهل خود كه قراى اهل لوط بود بِالْخاطِئَةِ بخطا و گناهكارى يعنى شرك آوردند كه اعظم خطايا است و مع ذلك مرتكب معاصى ديگر نيز شدند و اين نيز مصدر است چون عافيت يا صفة محذوف يعنى بالافعال ذات الخطايا بالنفس الخاطية

فَعَصَوْا پس عاصى شدند هر قوم‌ رَسُولَ رَبِّهِمْ‌ فرستاده پروردگار خود را و گويند رسول بمعنى رسالت است يعنى نگرويدند و تصديق نكردند بفرستادن خداى پيغمبران را و اول اظهر است‌ فَأَخَذَهُمْ‌ پس بگرفت خداى ايشان را أَخْذَةً رابِيَةً گرفتنى كه افزون بود در شدت برگرفتن امم ديگر يعنى عذاب ايشان سخت‌تر از عذاب امم ديگر بود بجهت زيادتى قبح اعمال ايشان‌ إِنَّا بدرستى كه ما لَمَّا طَغَى الْماءُ آن هنگام كه طغيان كرد آب و از حد متعارف درگذشت تا بحدى كه از بالاى كوه‌ها چهل گز تجاوز كرد يا از فرمان خزنه سر باز زد در وقت طوفان‌ حَمَلْناكُمْ‌ برداشتيم شما را يعنى پدران كه در اصلاب ايشان بوديد پس ايثار حملناكم بر حملناهم بجهت عرض امتنانست و اولاد چه نجات آبا سبب ولادت اولاد است حاصل كه برداشتيم ايشان را فِي الْجارِيَةِ در كشتى رونده بر آب يعنى سفينه نوح (ع) لِنَجْعَلَها بگردانيديم آن فعله را كه نجات مؤمنانست و اغراق كافران‌ لَكُمْ تَذْكِرَةً براى شما پندى و عبرتى و يادبودى در دلالت بر قدرت و حكمت صانع و كمال قهر و رحمت او وَ تَعِيَها و تا نگاه دارد اين پند را أُذُنٌ واعِيَةٌ گوش نگاه دارنده كه نفع گيرد بآنچه شنود يعنى گوشى كه از شأن آن باشد نگهداشتن آن چيزى كه واجبست حفظ آن بتذكير و اشاعه آن و تفكر در آن و عمل بموجب آن و ايراد اذن بصورت توحيد