تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٩٦ - سوره المجادلة(٥٨) آيات ١ تا ٩
با رسول خدا محاوره كرد بطريقى كه ما بعضى از آن نشنيديم و بر خداى هيچ از آن پوشيده نشده و بدانكه چون خوله در حين مخاطبه بحضرت رسول (ص) اتيان نموده بمقدمات مشهوره كه در نفس الامر حجت نيستند بر احكام شرعيه از اينجهت حق سبحانه كلام او را تسميه نمود بمجادله چه قياس جدلى مركبست از مقدمات مشهوره يا مسلمه بعد از آن ميفرمايد كه الَّذِينَ يُظاهِرُونَ مِنْكُمْ آنان كه ظهار كنند از شما مِنْ نِسائِهِمْ از زنان خود يعنى گويند بزن خود كه تو بر من چون پشت مادر منى ما هُنَ نيستند آن زنان ايشان در حقيقت أُمَّهاتِهِمْ مادران ايشان چه ميان اين زنان و مادران مباينتى عظيم است و بگفتن اينكلمه مادر ايشان نميشوند ذكر منكم توبيخ است مر عربرا و تهجين عادت ايشان در ظهار زيرا كه اين از ايمان اهل جاهليت است نه از امم ديگر پس تعليل نفى مشابهات زوجات بامهات ميكند به اينكه إِنْ أُمَّهاتُهُمْ نيستند مادران ايشان إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ مگر زنانى كه زادهاند ايشان را پس در حرمت بمثابه ايشان نيستند مگر زنانى كه حق سبحانه ملحق بايشان گردانيده از ازواج نبى و مرضعات پس معلوم شد كه بسبب تشبيه مذكور زوجه مادر نميشود حقيقت و ظاهر تعليل يعنى قوله إِنْ أُمَّهاتُهُمْ الخ مشعر است بر عدم وقوع ظهار اگر تشبيه وجه بام رضاعى باشد بجهت عدم توليد و اصح اقوال وقوع آنست
لقوله (ص) يحرم من الرضاع ما يحرم من النسب
و اما اگر تشبيه بغير ام باشد از محرمات نسبيه چون اخت و عمه و غير آن اظهار واقع ميشود نزد ابى حنيفه و نخعى و حسن و اوزاعى و لكن نزد ما آنست كه اگر بصيغه ظهر باشد واقع ميشود و الا فلا بخلاف شافعى كه اقتصار ميكند بر ام و قتاده و شعبى نيز بر ايناند و اگر تشبيه زوجه بمحرمات مصاهره باشد خواه مؤبد و يا غير مؤبد نزد ما ظهار واقع نميشود و نزد حنفى واقع ميشود پس حق سبحانه اظهار انكار ميكند بقوله وَ إِنَّهُمْ و بدرستى كه مردان مظاهر لَيَقُولُونَ هر آينه ميگويند مُنْكَراً مِنَ الْقَوْلِ انكار كرده شده از سخن يعنى سخن ناشناخته و نادانسته در شرع چه احكام شرعيه منكر آنست وَ زُوراً و دروغ و باطل و منحرف از حق زيرا كه هرگز زوجه مادر نباشد وَ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ و بدرستى كه خداى تعالى عفوكننده است مر گناه توبهكنندگان را از اين قول غَفُورٌ آمرزنده مر ايشان را بايجاب كفاره و ببايد دانست كه ظهار در عرف فقهاى ما تشبيه زوجه دايمه است يا منقطعه بنا بر قول قوى بما دريا احد محرمات نسبا يا رضاعا و صيغه آن انت على كظهر امى است يا هذه على يا زوجتى