تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٠١ - سوره التغابن(٦٤) آيات ١ تا ٩
ايشان بقوله زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا زعم بمعنى ادعاى علم است و لهذا متعدى بدو مفعول مى باشد و در اين مقام ان مخففه با آنچه در خير او است قايم مقام مفعولين است و اصل كلام چنين بوده كه انهم لمن يبعثوا يعنى دعوى علم ميكنند آنان كه كافر شدند از آنكه هرگز برانگيخته نخواهند شد قُلْ بگو اى محمد (ص) در رد قول ايشان بَلى آرى برانگيخته خواهيد شد وَ رَبِّي لَتُبْعَثُنَ سوگند بپروردگار- من كه هر آينه مبعوث گرديد در روز قيامت ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَ پس خبر داده شويد بِما عَمِلْتُمْ بآنچه كردهايد در دنيا مراد از اخبار محاسبه و مجازاتست يعنى البته حساب شما كنند و شما را بجزا و سزا رسانند وَ ذلِكَ و اين برانگيختن و جزا دادن عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ بر خداى سهل و آسانست بجهت قبول ماده و حصول قدرت تامه ذكر قسم در رد قول ايشان و تأكيد ان بلام و نون در هر دو فعل و ايراد جمليه اسميه بعد از آن بجهت شدت مبالغه است در تكذيب ايشان ببعث و نشور و بعد از آن ميفرمايد كه چون مال حال شما چنين خواهد بود فَآمِنُوا بِاللَّهِ پس ايمان آريد بخدا وَ رَسُولِهِ و بفرستاده او كه محمد (ص) است وَ النُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنا و بآن روشنى كه فرستاديم به محمد (ص) مراد قرآن است و تسميه آن بنور بجهت آنست كه بنفسه ظاهر است در اعجاز و مظهر حقايق احكام حلال و حرامست يا از آن حيثيت كه متضمن ادله و حجج هاديه است مانند نور كه سبب اهتداى طريقست وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ و خداى بآنچه شما ميكنيد از اقرار و انكار خَبِيرٌ داناست پس شما را بر آن سزا و جزا خواهد داد و قوله يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ متعلقست بقوله لتنبئون يا بخبير و اين متضمن وعيد است چه معنى كلام اينست كه جزا داده شويد در روزى كه خدا جمع كند شما را يا خدا بعمل شما دانا است در روزى كه شما را فراهم آورد و ميتواند بود كه فعل او محذوف باشد و تقدير اينكه (اذكروا يوم يجمعكم) يعنى ياد كنيد روزى را كه خداى شما را مجتمع سازد لِيَوْمِ الْجَمْعِ براى روز جمع يعنى آنچه در او جمعست از حساب و جز او غير آن پس تسميه آن روز بيوم الجمع باعتبار آنست كه جامع بعث و جزا و حسابست و گويند بجهت آنكه در آن روز خلق اولين و آخرين جمع شوند يا از حيثية اجتماع انبيا با امم خود يا ظالم با مظلوم يا اهل هدايت با اهل ضلالت و اهل نار با اهل جنت و اشهر آنست كه يوم الجمع بآن اعتبار است كه در آن روز ملايكه و جن و انس با هم مجتمع شوند ذلِكَ آن روز جمع